واکاوی تأثیرات تطبیق‌گرایی علائم ظهور در باورها و رفتارهای اجتماعی ‏‏(مطالعۀ موردی گروه مهدویت)‏

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 طلبه سطح چهار، گروه فرقه‌‌های انحرافی، مرکز تخصصی مهدویت، حوزهٔ علمیهٔ قم، قم، ایران (نویسنده مسئول).‏

2 دکترای تاریخ اسلام، گروه فرق و جریان‌های انحرافی، مرکز تخصصی مهدویت، قم، ایران.‏

10.22081/jm.2026.74824.1138

چکیده

در میان دهۀ 1370 گروهی با ادعای تطبیق نشانۀ خراسانی موعود در روایات مهدوی، بر شخصی به نام محمد حسینی میلانی، در تهران شکل گرفت که موسوم به گروه «مهدویت» شد. پژوهش حاضر به بررسی پیامدهای فکری و اجتماعی این گروه پرداخته است. مسئلۀ اصلی تحقیق آن است که چگونه تطبیق‌گرایی در نشانه‌های ظهور می‌تواند به انحرافات عقیدتی و رفتارهای افراطی در جامعه تبدیل شود. روش تحقیق، توصیفی - تحلیلی با رویکرد اسنادی و مطالعۀ موردی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که میلانی با تطبیق نشانه‌های ظهور بر خویش و ادعای نیابت، ضمن تخریب جایگاه فقها، ترویج قداست کاذب و گفتمان تکفیر، زمینۀ بروز خشونت فرقه‌ای و اقدامات مجرمانه را فراهم کرد. در نهایت، روند پژوهش اثبات می‌کند که تطبیق‌گرایی افراطی تهدیدی جدی برای سلامت معرفتی و امنیت اجتماعی جامعۀ اسلامی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Impacts of "Matching" (Tatbiq-garayi) ‎the Signs of Reappearance on Beliefs and Social Behaviors ‎‎(Case Study: The "Mahdaviyat" Sect)

نویسندگان [English]

  • Mehrdad Naderloo 1
  • Hojat Hedaricharati 2
1 Level 4 Student, Department of Deviant Sects, Mahdaviyat Specialized Center, Hawza Ilmiyya of ‎Qom, Qom, Iran (Corresponding Author).‎
2 Ph.D. in History of Islam, Department of Deviant Sects and Movements, ‎Mahdaviyat Specialized Center, Qom, Iran.‎
چکیده [English]

In the mid-1990s, a group was formed in Tehran under the name "Mahdaviyat," claiming that the awaited Khorasani sign in Mahdist traditions referred to a person named Mohammad Hosseini Milani. The present research investigates the intellectual and social consequences of this group. The central issue of the research is how "matching" (the act of applying prophetic signs of the Reappearance to contemporary figures) can lead to ideological deviations and extreme behaviors in society. The research methodology is descriptive-analytical, utilizing a documentary approach and a case study. The findings demonstrate that by applying the signs of the Reappearance to himself and claiming deputyship, Milani undermined the status of the jurists, promoted false sanctity and the discourse of takfir (excommunication), and paved the way for sectarian violence and criminal acts. Ultimately, the research process proves that extreme "matching" is a serious threat to the epistemological health and social security of the Islamic community.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mahdaviyat
  • Matching (Tatbiq-garayi)
  • Signs of Reappearance
  • The "Mahdaviyat" Sect
  • Religious Deviation
آدریانی، علی‌رضا؛ آصف آگاه، سید محمد رضی. (1395). تطبیق‌گرایی روایات آخرالزمان در سریال غرابیب سود. عصر آدینه، 9(20)، صص81-102.
آشنایی با دیانت بهائی. (1352، 130 بدیع). بی‌جا: انتشارات موسسه ملی مطبوعات امری.
آیتی، نصرت الله. (1391). معیارهای تطبیق نشانه‌های ظهور. مشرق موعود، 7(23)، (صص5-24).
ابن بابویه، محمد بن علی (صدوق). (1395). کمال‌الدین و تمام‌النعمه (محقق: علی اکبر غفاری، ج2، چاپ دوم). تهران: نشر اسلامیه.
احسائی، شیخ احمد. (1430). جوامع الکلم. بصره: نشر مطبعه الغدیر.  
احمدی، احسان؛ شاه‌حسینی، سمیه. (1396). در قلمرو سایه‌ها جستارهایی در روان‌شناسی فرقه‌‌ها. تهران: نشر نارگل، نسخه الکترونیکی طاقچه.  
بی نام. (بی‌تا). اخبار الدوله العباسیه و فیه اخبار العباس وولده (محققان: عبدالعزیز الدوری، عبدالجبار المطلبی). بیروت: نشر دار الطلیعه.   
اربلی، علی بن عیسی. (1381ق). کشف الغمه فی معرفه الائمه 3(محقق: سید هاشم رسولی‌محلاتی،  ج2، چاپ اول). تبریز: انتشارات بنی‌هاشم.
آرشیو گروه فرق مرکز تخصصی مهدویت. (1403). ماره آرشیوش1.    
اشراق خاوری، عبدالحمید. (1356، 134 بدیع). مطالع الانوار تلخیص تاریخ نبیل زرندی. بی‌جا: نشر موسسه چاپ و انتشارات مرآت.
اشعری قمی، سعد بن عبدالله. (1360). المقالات والفرق (مصحح: محمدجواد مشکور). تهران:  شرکت انتشارات علمی فرهنگی.    
اعتضاد السلطنه. (1362). فتنه باب (توضیحات و مثالات به قلم عبدالحسن نوائی، چاپ سوم). تهران: انتشارات بابک.   
امین، احمد. (2012). المهدی و المهدویه. مصر: انشارات موسسه هنداوی للتعلیم والثقافه.
جعفریان، رسول. (1391). مهدیان دروغین به ضمیمه سه رساله: رساله در شرح حدیث دولتنا فی آخرالزمان، رساله مبشره شاهیه، رساله الهدی. تهران: نشر علم.   
جمعی از شاگردان. ( بی‌تا). طلایه‌داران آفتاب. بی‌جا: بی‌نا.  
حاجیانی، ابراهیم. (1383).“بررسی جامعه‌شناختی فرقه‌گرایی مذهبی و تاثیر آن بر نظم و ثبات سیاسی”. مطالعات راهبردی، 7(24)،  صص 233-253.
حسن، استون. (1392). گسستن بندها شیوه‌های مغزشویی و چگونگی رهایی از آن. (مترجم: ابراهیم خدابنده). تهران:  انتشارات جام جم.    
حسینی، میلانی، محمد. (1361). خلاصه الفقه. مشهد: انتشارات دانشگاه مشهد.  
حسینی میلانی، محمد. (1417). المعجم الکلام تعریف للمصطلحات الکلامیه عند الامامیه. بی‌جا: نشر تابان.    
الحمش، عداب محمود. (2001). المهدی المنتظر  فی روایات اهل السنه والشیعه الامامیه دراسه حدیثه نقدیه. عمان: انتشارات دار الفتح.   
حیدری‌چراتی، حجت؛ ندرلو، مهرداد. (1400). تحلیل و بررسی منصورهاشمی خراسانی و نقش آن در ایجاد شکاف در همبستگی ملی و اتحاد اسلامی. پژوهشنامه موعود، 3(6)، صص70-93.
حیدری‌چراتی، حجت؛ ندرلو، مهرداد. (1402). بررسی و تحلیل تهدیدهای امنیتی و
اجتماعی گرایش به جریان‌های انحرافی در جامعه ایران. انتظار موعود، 23(83)، صص95-120.
خلیلی، محمد امیر .(1397). پرچم‌های هدایت؛ پاسخ به شبهاتی پیرامون نهضت مقدّس بازگشت به اسلام(1۰).[ مقاله وب]بازیابی شده در تاریخ 10 اردیبهشت1404 از:
https://B2n.ir/qw8254
دو گوبینو، کنت. (بی‌تا). مذاهب و فلسفه در آسیای وسطی (مترجم: م. ف). بی جا: بی‌نا.  
ذاکر زاده تولایی، شیخ محمود حلبی. (بی‌تا «ب»)جزوه معارف اهل بیت^ دروس توحید، آرشیو مرکز تخصصی مهدویت. (1403).  ش2.
ذاکر زاده تولایی، شیخ. (بی‌تا). «امحموحلبی‌الف»، جزوه تذکر درباه وجود مقدس
امام زمان# از زبان خادم الحجه، آیه الله حاج شیخ محمود تولایی خراسانی، بی‌جا: بی‌نا.
رشتی، سید کاظم. (1432ق). جواهر الحکم. عراق: نشر شرکه الغدو للطباعه و النشر
المحدوده.
رضوی، طاها. ( 1397). بررسی علل خودداری از همراهی با نهضت «بازگشت به اسلام»
پس از علم به حقّانیت آن (1) [ مقاله وب]. بازیابی شده در 15 خرداد 1404 از:
https://B2n.ir/sh9759
رنجبر، محمدعلی. (1382). مشعشعیان ماهیت فکری-اجتماعی و فرآیند تحولات تاریخی. تهران: انتشارات آگاه.   
سینگر، مارگارت تالر. (1399). فرقه‌ها در میان ما (مترجم: ابراهیم خدابنده، چاپ ششم) تهران: نشر ماهریس.   
طبرسی، فضل بن حسن. (1417). اعلام الوری باعلام الهدی. )مصحح: آل البیت، ج1، چاپ اول). قم: انتشارات آل البیت.  
عرفان، امیر محسن. (1395). مواجهه ائمه علیهم السلام با مدعیان مهدویت: گونه‌شناسی، سبک‌شناسی و شاخصه‌شناسی. قم: انتشارات مرکز تخصصی مهدویت.   
فتحیه، عباس. (1396). همه گمراهند جز یمانی صاحب پرچم هدایت. بی‌جا: انتشارات انصار امام مهدی.
گروه تألیف باشگاه اندیشه. (1384). گزارش حجتیه. بی‌جا: انتشارات باشگاه اندیشه.
محمدحسن، سعد. (1953). المهدی فی  الاسلام منذ اقدم العصور حتی الیوم دراسه وافیه لتاریخها العقدی والسیاسی والادبی. مصر: انتشارات دار الکتاب العربی.    
محمود احمد، بشیرالدین. (2015). الاحمدیه ای الاسلام الحقیقی (مترجم: عبدالمجید عامر). لندن: انتشارات بین المللی اسلام.  
مفید، محمدبن محمد. (1413ق). الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد (محقق: موسسه آل‌البیت^). قم: ناشر کنگره شیخ مفید. 
منتظر المهدی، امیر. (1401). در دین اسلام، «محاربه» به چه معناست و «محارب» به چه کسی گفته می‌شود؟ آیا اعمالی که حکومت ایران محاربه می‌شمارد و مرتکبان آن‌ها را به اعدام محکوم می‌کند، مصداق محاربه و مستوجب اعدام هستند؟[ پرسش و پاسخ وب]. بازیابی شده در 20 خرداد1404 از:
https://B2n.ir/ju7418
ناشی اکبر، عبدالله بن محمد. (1386). فرقه‌های اسلامی و مسئله امامت (مترجم: علیرضا ایمانی). قم: نشر مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.    
نجفی، سید محمدباقر. (1383). بهائیان. قم: نشر معشر.    
نوبختی، حسن بن موسی. (1404). فرق الشیعه. بیروت: نشر دار الاضواء.    
هاشمی خراسانی، منصور. (1400). بازگشت به اسلام (چاپ هفتم). بلخ: دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی. 
هاشمی خراسانی، منصور. (1398). مناهج‌الرسول (چاپ ششم). بلخ: دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی.
یعقوب. (1394). مهدی چند سال حکومت می‌کند و بعد از مهدی زندگی چگونه پایان می‌پذیرد؟ چون مهدی آخرین منجی است و بعد از آن دیگر امام یا خلیفه‌ای تعیین نشده. مهدی چگونه با شمشیر به جنگ با سلاح‌های روز می‌رود؟[پرسش و پاسخ وب]. بازیابی شده در 2 اردیبهشت1404 از:
https://B2n.ir/kt9913
Barker, E. (1984). The making of a Moonie: Choice or brainwashing? Oxford: Blackwell Publishers.
Weber, M. (1978). Economy and society: An outline of interpretive sociology (G. Roth & C. Wittich, Eds.), Vol. 1,Berkeley: University of California Press.
Wessinger, C. (2000). How the Millennium Comes Violently: From Jonestown to Heaven’s Gate. New York: Seven Bridges Press.