چشم‌انداز جنبش‌های عدالت‌خواه جهانی و ارتباط آن‌ها با گفتمان مهدویت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

‏ استادیار، گروه مهدویت، جامعه المصطفی العالمیه ، قم، ایران.

10.22081/jm.2026.74957.1143

چکیده

این پژوهش با هدف واکاوی ظرفیت‌های گفتمانی «مهدویت شیعی» در بازآرایی مبانی نظری و کنشگری «جنبش‌های عدالت‌خواه جهانی» ـ نظیر جنبش اشغال وال استریت و جنبش‌های عدالت‌محور در آمریکای لاتین و خاورمیانه ـ انجام شده است. پرسش اصلی چگونگی گذار گفتمان مهدویت از تلقی‌های سنتی به یک «پارادایم کنشگرا» برای تقویت جنبش‌های معاصر است. روش‌شناسی تحقیق بر «تحلیل گفتمان انتقادی» (مدل سه‌بعدی فرکلاف) استوار است که در آن، متون کلیدی جنبش‌ها در سه لایۀ «متن»، «عملِ گفتمانی» و «عملِ اجتماعی» مورد مداقه قرار می‌گیرند. چارچوب نظری تحقیق، تلفیقی از «الهیات امید» (مولتمان)، «نظریۀ چارچوب‌سازی» (بنفورد و اسنو) و مفهوم «انتظار فعال» است. نوآوری پژوهش در معرفی «مهدویت کاربردی» به‌مثابۀ یک «موتور بسیجگر»[1] نهفته است که باتکیه‌بر «شکافِ غیبتِ عدالت»، وضعیت موجود را به چالش می‌کشد. یافته‌ها نشان می‌دهند که گفتمان مهدویت ازطریق «هم‌راستاسازی چارچوب‌ها»[2] ، میان مطالبات سکولار عدالت‌خواهانه و افق‌های متعالیِ دینی، پیوندی برقرار می‌کند و «امید آخرالزمانی» را به «استراتژی مقاومت اکنون‌گرا» بدل می‌سازد. این هم‌افزایی، زمینه‌ساز گذار از کنش‌های پراکنده به‌سوی یک «سوژگی جهانی» برای تحقق عدالت است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Prospect of Global Justice Movements and Their Connection to the Mahdist Discourse

نویسنده [English]

  • Morteza Davoodpour
Assistant Professor, Department of Mahdaviyat, Al-Mustafa International University, Qom, Iran
چکیده [English]

This research aims to analyze the discursive capacities of "Shiite Mahdaviyat" in rearranging the theoretical foundations and activism of "global justice movements"—such as the Occupy Wall Street movement and justice-oriented movements in Latin America and the Middle East. The central question concerns how the Mahdist discourse transitions from traditional interpretations to an "activist paradigm" to strengthen contemporary movements. The research methodology is based on "Critical Discourse Analysis" (Fairclough’s three-dimensional model), in which key texts of these movements are scrutinized at the three levels of "text," "discursive practice," and "social practice." The theoretical framework of the research is a synthesis of the "Theology of Hope", "Frame Analysis Theory" (Benford and Snow), and the concept of "Active Anticipation. The innovation of this research lies in introducing "Applied Mahdaviyat" as a "mobilizing engine" that challenges the status quo by relying on the "gap of the absence of justice." The findings indicate that the Mahdist discourse, through "frame alignment," establishes a link between secular demands for justice and transcendent religious horizons, transforming "apocalyptic hope" into an "actualist resistance strategy." This synergy facilitates the transition from scattered actions toward a "global subjectivity" for the realization of justice.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mahdaviyat
  • Justice Movements
  • Active Anticipation
  • Critical Discourse Analysis
  • Theology of Hope
  • Frame Alignment

مراجع

* قرآن کریم
** نهج‌البلاغه (ترجمۀ محمد دشتی)
الهی نژاد، حسین. (1401). تحلیل الگویی عدالت اجتماعی مهدوی در عصر غیبت بر اساس نظریۀ ولایت فقیه. اسلام و مطالعات اجتماعی، 10(37)  صص 9 - 35
ترانه‌ای، مجتبی. (1383). موعودنامه (فرهنگ الفبایی مهدویت). قم: مشهور.
خامنه‌ای، سیدعلی. (10/12/1368). بیانات در جمع دیدار جمع کثیری از پاسداران با رهبر انقلاب. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/396
خامنه‌ای، سیدعلی. (26/01/1379). بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران‌. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/3002
خمینی، سید روح‌الله. (13۷۸). صحیفه امام: مجموعه‌آثار امام خمینی&(ج18). تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
خطیبی، محمد . (1385). فرهنگ شیعه. قم: زمزم هدایت.
شریف الرضی، محمد بن حسین. (1379). ترجمه و شرح نهج‌البلاغة (فیض‌الإسلام) (چاپ پنجم). تهران:  النشرالاسلامی.
صافی گلپایگانی، لطف الله. (بی‌تا). منتخب الاثر (چاپ سوم). تهران: مکتبه الصدر.
عرب‌پور، امیرحسین. (1397)‌‌. ‌‌ نگاهی به اهمیت ترویج تفکر عدالت‌گرای مهدویت به عنوان چشم‌انداز تمدن نوین اسلامی‌.‌‌ دوازدهمین ‌کنگره ملی پیشگامان پیشرفت، تهران: مرکز الگوی اسلامی ایرانی.
https://civilica.com/doc/845039‌
کلینی، محمد بن یعقوب. (1365). الکافی (ج1). تهران: دارالکتب الاسلامیة.
مجلسی، محمدباقر. (1۴۰۴ق). بحارالأنوار (ج83). بیروت: مؤسسة الوفاء.
مطهری، مرتضی. (135۷). قیام و انقلاب مهدی# از دیدگاه فلسفۀ تاریخ. تهران: انتشارات صدرا.
Benford, R. D., & Snow, D. A. (2000). Framing processes and social movement development. Annual Review of Sociology, 26(1), pp. 611–639. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.26.1.611
Castells, M. (2000). The Rise of the Network Society (2nd ed.). Oxford: Blackwell Publishers.
Fairclough, N. (1992). Discourse and social change. Cambridge: Cambridge: Polity Press.
Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Longman.
Fairclough, N. (2010). Critical Discourse Analysis: A Critical Introduction (2nd ed.). Harlow: Pearson Longman.
Habermas, J. (1989). The Structural Transformation of the Public Sphere: An Inquiry into a Category of Bourgeois Society. Cambridge: MIT Press.
Harvey, David. 2012، Rebel Cities: From the Right to the City to the Urban Revolution. London: Verso,.
King, M. L., Jr. (1963). Letter from Birmingham Jail.Why We Can't Wait (pp. 64–84). New York: Harper & Row.
Moltmann, J. (1993). Theology of Hope: On the Ground and the Implications of a Christian Eschatology (German original published 1967). Minneapolis: Fortress Press.
Lakoff, George, and Mark Johnson. Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press, 1980.
Snow, D. A., & Benford, R. D. (1988). “Ideology, Frame Resonance, and Participant Mobilization.” International Social Movement Research 1, no. 1, pp. 41–63.
Ghazali, A. (2015). “Teleological Framing of News in the Context of Social Change.”
van Dijk, Teun A. (2001). “Multidisciplinary Approach to Critical Discourse Analysis.” In Critical Discourse Studies.
van Dijk, Teun A. 1998. Ideology: A Multidisciplinary Approach. London: Sage Publications.
Van Dijk, T. A. (2001). Critical Discourse Analysis. )D. Tannen, D. Schiffrin, & H. E.
Hamilton, Eds.). The Handbook of Discourse Analysis (pp. 352-371). Blackwell Publishers.
https://ensani.ir/file/download/article/1577186048-10200-97-203.pdf
van Dijk, Teun A. “Discourse and Manipulation.” Discourse & Society 17, no. 3 (2006), pp. 359–83. https://doi.org/10.1177/0957926506060250.
Vitale, A. S. (2017). The End of Policing. London: Verso Books.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار