پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی جامعه مهدوی 27173100 6 شماره2 (پیاپی12) 2025 09 23 Foundational Governance; People-Based Governance حکمرانی زمینه‌ساز؛ حکمرانی مردم پایه 7 40 80124 10.22081/jm.2026.73865.1132 FA حمید پارسانیا استاد، دانشکدهٔ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول).‏ رضا لک زایی استادیار، پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع)، قم، ایران.‏ Journal Article 2025 12 25 This article elucidates the model of "Foundational Governance; People-Based Governance" as an indigenous Islamic framework for achieving a new Islamic civilization and preparing the ground for the Reappearance (Zuhur). The primary issue is the lack of a theoretical framework compatible with religious foundations in the face of dominant Western paradigms. Unlike competing approaches that focus primarily on administrative and economic efficiency, this model emphasizes the pivotal role of the people in the process of foundational preparation. The theoretical necessity of this research lies in bridging the conceptual gap between modern governance theories and Islamic-religious principles. Its practical necessity lies in responding to the needs of the policy-makers of the Islamic Republic of Iran to design equitable, participatory, and civilization-building mechanisms that can pave the path for the realization of the "uprising for justice" in the absence of the Infallible Imam (the era of the Major Occultation). The research methodology is analytical-qualitative, utilizing an "Ijtihadi" approach. Data collection is based on the examination of documents, revelatory texts (the Holy Quran), traditions, the conduct of the Infallible Imams (especially the Holy Prophet (PBUH) and the Infallible Imams (AS), as well as an analysis of the objective experience of the Islamic Revolution as a contemporary instance of reviving the discourse of "uprising for justice." The inference from data is conducted as follows: First, at the theoretical level, the quadruple process of "recitation, purification, teaching the Book, and wisdom" is extracted from Quranic verses; second, at the practical level, the 23-year conduct of the Prophet (PBUH) and the strategy of the Imams (AS) under the conditions of the "presence of the Imam but absence of Imamate" are analyzed; and finally, by applying this to the Islamic Revolution, the final model is presented. Key research findings demonstrate that the model of Foundational Governance, unlike Western patterns, relies on four essential pillars: "Leader (Imam), Law (Islam), Knowledgeable and Accompanied Ummah (People), and Government (Executive Structure)." This model introduces the role of the people not as ceremonial, but as the "efficient cause" of governance. The main achievement is the presentation of a phased roadmap from preserving the central core of religion against the onslaught of infidelity and distortion to utilizing existing opportunities. In this perspective, governance is tasked with providing a platform so that the people themselves may engage in the "uprising for justice," thereby preparing the ground for the realization of the Mahdist Noble State and the triumph of the true religion over all aspects of life, in accordance with the verse, "li-yuzhirahu 'ala al-dini kullihi" (to manifest it over all religion). مقالۀ حاضر به تبیین الگوی «حکمرانی زمینه‌ساز؛ حکمرانی مردم‌پایه» به‌مثابۀ چارچوبی بومی و اسلامی برای نیل به تمدن نوین اسلامی و زمینه‌سازی برای ظهور می‌پردازد. مسئلۀ اصلی، نبودِ چارچوب نظری متناسب با مبانی دینی در برابر پارادایم‌های مسلط غربی است. این الگو برخلاف رویکردهای رقیب که بیشتر معطوف به کارآمدی اداری و اقتصادی هستند، بر نقش محوری مردم در فرایند زمینه‌سازی تأکید دارد. ضرورت نظری پژوهش در پرکردن شکاف مفهومی میان نظریه‌های مدرن حکمرانی و مبانی دینی ـ اسلامی نهفته است. ضرورت عملی آن نیز در پاسخ به نیاز سیاست‌گذاران جمهوری اسلامی ایران برای طراحی سازوکارهای عادلانه، مشارکت‌افزا و تمدن‌سازی است که بتواند در غیاب امام معصوم (عصر غیبت کبری) مسیر تحقق «قیام مردم به قسط» را هموار سازد. روش پژوهش، تحلیلی ـ کیفی از نوع «اجتهادی» است. مدل گردآوری داده‌ها مبتنی بر بررسی اسناد، متون وحیانی (قرآن کریم)، روایات و سیرۀ معصومان(ع) (به‌ویژه پیامبر اکرم(ص) و ائمۀ اطهار(ع)) و نیز تحلیل تجربۀ عینی انقلاب اسلامی به‌مثابۀ مصداق معاصر احیای گفتمان «قیام به قسط» است. استنباط از داده‌ها به این صورت انجام شده است: نخست در سطح نظری، فرایند چهارگانۀ «تلاوت، تزکیه، تعلیم کتاب و حکمت» از آیات قرآن استخراج شده است؛ سپس در سطح عملی، سیرۀ ۲۳سالۀ پیامبر| و راهبرد ائمه^ در شرایط «حضور امام اما غیبت امامت» تحلیل گشته و در نهایت، با تطبیق بر انقلاب اسلامی، الگوی نهایی ارائه شده است. یافته‌های کلیدی پژوهش نشان می‌دهد که مدل حکمرانی زمینه‌ساز، برخلاف الگوهای غربی، متکی بر چهار رکن اساسی «رهبر (امام)، قانون (اسلام)، امت آگاه و همراه (مردم)، و حکومت (ساختار اجرایی)» است. این الگو، نقش مردم را نه تشریفاتی، بلکه به‌مثابۀ «علت فاعلی» حکمرانی معرفی می‌کند. دستاورد اصلی، ارائۀ نقشۀ راهی مرحله‌دار از حفظ هستۀ مرکزی دین در برابر هجوم کفر و تحریف تا بهره‌گیری از فرصت‌هاست. در این چشم‌انداز، حکمرانی وظیفه دارد بستری فراهم آورد تا مردم، خود به «قیام به قسط» بپردازند و بدین‌ترتیب، زمینۀ تحقق دولت کریمۀ مهدوی و غلبۀ دین حق بر تمامی شئون زندگی مطابق آیۀ «لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ» مهیا شود.

https://jm.isca.ac.ir/article_80124_021d11d8d376de7eb4e33d2198f8bf83.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی جامعه مهدوی 27173100 6 شماره2 (پیاپی12) 2025 09 23 Mahdist Justice: The Manifestation of Islamic Rationality in the Era of Reappearance عدالت مهدوی، تجلی عقلانیت اسلامی در عصر ظهور 41 69 80125 10.22081/jm.2026.72860.1123 FA احسان رحیمی ‏استادیار، گروه اشاعۀ اطلاعات و دانش، پژوهشکدۀ مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ‏قم، ایران. ‏ Journal Article 2025 09 21 The realization of comprehensive justice is one of the most significant ideals of human history, which will be achieved in the Era of Reappearance of Imam Mahdi (AS). The problem of this research is addressed in two dimensions: first, the common perception of Mahdist justice, which is often viewed as miracle-oriented and reliant solely on the Imam's abrupt intervention in the process of establishing justice; and second, the formalistic interpretation of justice. The research question is: what is the logic of Mahdist justice in terms of content, and what role will the Imam of the Time play in its realization? The research methodology is qualitative and based on philosophical analysis. Utilizing the framework of "Islamic Rationality," with a focus on its three human dimensions (thought, motivation, and action), the foundation and logic of Mahdist justice are explained. Through this process, the discrepancies between the foundational concepts of human-centric ideologies and Islamic teachings regarding the content of justice are highlighted. The findings demonstrate that Mahdist justice is the product of the perfection of Islamic Rationality in the world of the Era of Reappearance. In this regard, the role of the Infallible Imam is to educate, guide, and elevate this rationality until society achieves collective maturity and existential independence. تحقق عدالت فراگیر از مهم‌ترین آرمان‌های تاریخ بشری است که در عصر ظهور حضرت مهدی(عج) محقق می‌شود. مسئلۀ پژوهش در دو محور صابل طرح است: نخست، تصور عام دربارۀ عدالت مهدوی به‌گونه‌ای رجامحور و متکی بر مداخلۀ دفعی امام در فرایند تحقق عدالت؛ و دوم، برداشتی صوری از عدالت است. پرسش پژوهش آن است که عدالت مهدوی به‌لحاظ محتوایی چه منطقی دارد و نقش امام زمان در تحقق آن چه خواهد بود. روش انجام این تحقیق، کیفی و از نوع تحلیل فلسفی است که طی آن براساس چارچوب عقلانیت اسلامی با تمرکز بر ساحات سه‌گانه‌اش در وجود انسان (اندیشه، انگیزش و عمل)، مبنا و منطق عدالت مهدوی تبیین شده و از همین رهگذر، اختلافات مبادی تصوری اندیشه‌های بشری با آموزه‌های اسلامی دربارۀ محتوای عدالت روشن گردیده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که عدالت مهدوی محصول کمال عقلانیت اسلامی در جهان عصر ظهور است و نقش امام معصوم در این راستا، تربیت، هدایت و ارتقای این عقلانیت تا رسیدن جامعه به بلوغ جمعی و استغنای وجودی انسان‌هاست.

https://jm.isca.ac.ir/article_80125_bf3c860263bc888c3ae0c1de752740a0.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی جامعه مهدوی 27173100 6 شماره2 (پیاپی12) 2025 09 23 Strategies for the Convergence of Shi’ism with Other Islamic Schools in West ‎Africa and Their Capacity for Mahdawi Ummah-Building راهبردهای هم‌گرایی تشیع با دیگر مذاهب در غرب آفریقا و ظرفیت آن‌ها در امت‌سازی مهدوی 70 99 80127 10.22081/jm.2026.74709.1139 FA جلال ریزانه استادیار، گروه آینده‌پژوهی دین و دین‌داری، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران (نویسندۀ مسئول).‏ سید محمد احمدی دکتری مذاهب کلامی، دانشکدهٔ مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.‏ Journal Article 2026 05 25 In recent decades, Shi’ism in West Africa, within the complex context of its interaction with Sunnism and Sufism, has faced the challenge of “how to achieve religious convergence without negating sectarian identity.” On the other hand, the Mahdist discourse of Ummah-building emphasizes the formation of a unified, just, and synergistic society among Muslims. This paper, employing an analytical-descriptive approach, examines strategies for the convergence of Shi’ism with other denominations in West Africa and elucidates their potential in the process of Mahdist Ummah-building. The research method is qualitative, based on a Grounded Theory approach, with data collected through semi-structured interviews with religious elites and activists in West Africa, analyzed through three stages of coding. The findings indicate that convergence strategies are organized into three primary dimensions: “systematic structure of the Shiite community,” “inter-denominational interactions,” and “denominational synergy,” encompassing eight categories: “leadership and Marja’iyya (authority),” “developmental talents,” “inter-denominational participation,” “crisis management,” “remediation of harms,” “Islamic unity,” “Quranic and joint propagation,” and “religious diplomacy.” A Mahdist analysis of this model suggests that strengthening efficient religious authority, fostering joint socio-cultural participation, utilizing indigenous crisis management, emphasizing shared theological foundations, and engaging in proactive media and diplomatic efforts can reinforce the identity of a unified Ummah, mitigate sectarian conflicts, and enhance synergy among Shiites, Sunnis, and Sufi currents in West Africa. Consequently, if the identified religious convergence strategies are consciously reinterpreted within the framework of the Mahdist Ummah-building ideal, they have the potential to be presented as a field model for managing religious diversity across the Islamic world. تشیع در غرب آفریقا در دهه‌های اخیر، در بستر تعامل پیچیده با اهل‌سنت و تصوف، با مسئلهٔ «چگونگی هم‌گرایی مذهبی بدون نفی هویت اعتقادی» روبه‌روست. از سوی دیگر، گفتمان امت‌سازی مهدوی بر شکل‌دهی جامعه‌ای واحد، عادل و هم‌افزا در میان مسلمانان تأکید دارد. این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی، به بررسی راهبردهای هم‌گرایی تشیع با دیگر مذاهب در غرب آفریقا و تبیین ظرفیت آن‌ها در فرایند امت‌سازی مهدوی می‌پردازد. روش تحقیق در مقاله، کیفی و مبتنی بر رویکرد داده‌بنیاد است و داده‌ها ازطریق مصاحبهٔ نیمه‌ساخت‌یافته با نخبگان و فعالان مذهبی در غرب آفریقا، گردآوری و در سه مرحلهٔ کدگذاری تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که راهبردهای هم‌گرایی در سه بعد اصلی «ساختار نظام‌مند جامعهٔ تشیع»، «تعاملات مذاهب» و «هم‌افزایی مذاهب»، و هشت مقولهٔ «رهبریت و مرجعیت»، «استعدادهای توسعه‌ای»، «مشارکت مذاهب»، «مدیریت بحران»، «درمان آسیب‌ها»، «وحدت اسلامی»، «تبلیغ قرآنی و مشترک» و «دیپلماسی مذهبی» سامان می‌یابد. تحلیل مهدویِ این الگو حاکی از آن است که تقویت مرجعیت دینی کارآمد، مشارکت اجتماعی و فرهنگی مشترک، مدیریت بومی بحران‌ها، تأکید بر مشترکات اعتقادی، و کنش فعال رسانه‌ای و دیپلماتیک، می‌تواند به تقویت هویت امت واحده، کاهش منازعات فرقه‌ای و افزایش هم‌افزایی میان شیعیان، اهل‌سنت و جریان‌های صوفی در غرب آفریقا بینجامد. نتیجه آنکه، راهبردهای هم‌گرایی مذهبیِ شناسایی‌شده، در صورت بازخوانی آگاهانه در چارچوب آرمان امت‌سازی مهدوی، قابلیت ارائه در قالب یک الگوی میدانی برای مدیریت تنوع مذهبی در جهان اسلام را داراست.

https://jm.isca.ac.ir/article_80127_d986111d3797373ee90b8b2166bdc59f.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی جامعه مهدوی 27173100 6 شماره2 (پیاپی12) 2025 09 23 The Function of the Culture of Anticipation and the Strategy of Governance by the Jurist کارکرد فرهنگ انتظار و راهبرد حکمرانی ولی فقیه 100 121 80128 10.22081/jm.2026.75044.1146 FA حسین الهی نژاد استاد، گروه پژوهشی آینده‌پژوهی دین و دین‌داری، پژوهشکده مهدویت و آینده‌پژوهی، پژوهشگاه علوم و ‏فرهنگ اسلامی، قم، ایران.‏ سید حسن سیادتی سطح چهار، امامت تبیینی مرکز تخصصی امام‌شناسی، بنیاد بین المللی امامت، قم، ایران (نویسنده مسئول).‏ Journal Article 2026 06 16 Anticipation is the most significant and practical doctrine of Mahdaviyat. Depending on various perspectives, it is classified into different categories. Ontologically, it is divided into spiritual, verbal, emotional (heart-based), and practical anticipation. Epistemologically, it is categorized into individual and social anticipation. In terms of scope, it is divided into general and specific anticipation, and functionally, into positive and negative anticipation. Positive anticipation possesses various functions, foremost among which is the preparation for the Reappearance, at the pinnacle of which lies the governance of the Jurist. Regarding the relationship between anticipation and the governance of the Jurist, it must be stated that the role of the culture of anticipation for the governance of the Jurist is strategic; that is, beyond defining the goals, it also articulates the methods to achieve them. In other words, it demonstrates both the outcome and the process. In this paper, data were collected using library and documentary methods and analyzed through a descriptive-analytical approach to explain the diversity of anticipation, its key function of preparation, the practical and social nature of anticipation, and the strategic role of these two dimensions in the governance of the Jurist. The significant achievements of this research include the articulation of strategic policies and institutional mapping, which to some extent reveal extremism in promoting impractical and individualistic anticipation, as well as negligence in promoting practical and social anticipation within society. انتظار مهم‌ترین و کاربردی‌ترین آموزۀ مهدویت است. انتظار با توجه به نگرش‌های مختلف، به اقسام گوناگونی تقسیم می‌شود. انتظار ازنظر ماهیت‌شناختی، به انتظار روحی، قولی، قلبی و عملی، و از منظر رویکردشناختی، به انتظار فردی و اجتماعی، و از حیث گستره‌شناختی، به انتظار عام و خاص، و ازنظر کارکردشناختی، به انتظار مثبت و منفی تقسیم می‌شود. انتظار مثبت دارای کارکردهای مختلفی است، ازجمله بحث زمینه‌سازی ظهور که در رأس آن بحث حکمرانی ولی فقیه قرار دارد. دربارۀ رابطۀ میان انتظار و حکمرانی ولی فقیه باید گفت که نقش فرهنگ انتظار برای حکمرانی ولی فقیه، راهبردی است؛ یعنی افزون‌بر هدف‌نمایی، راهکار رسیدن به هدف را نیز بیان می‌کند. به بیان دیگر، هم برآیند و هم فرایند را نشان می‌دهد. در مقالۀ حاضر، اطلاعات به روش کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری شده و با استفاده از رویکرد توصیفی ـ تحلیلی موردِ بررسی قرار گرفته‌اند تا متنوع‌بودن انتظار، زمینه‌سازی کارکرد مهم آن، کاربردی‌بودن انتظار عملی و اجتماعی، و نیز نقش راهبردی این دو ساحت در حکمرانی ولی فقیه تبیین شود. دستاوردهای مهم این پژوهش بیان سیاست راهبردی و نگاشت نهادی است که به‌نوعی بیانگر افراط‌گری در ترویج انتظار غیرعملی و فردی و نیز بیانگر تفریط‌گری در ترویج انتظار عملی و اجتماعی در جامعه است.

https://jm.isca.ac.ir/article_80128_5a521c6cd977f409d6465f18d115eb3e.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی جامعه مهدوی 27173100 6 شماره2 (پیاپی12) 2025 09 23 An Analysis and Evaluation of Sachedina’s Perspectives on Mahdaviyat تحلیل و ارزیابی دیدگاه‌های‌ ساشادینا دربارۀ مهدویت 122 149 80129 10.22081/jm.2026.74996.1144 FA حسن ملائی شهرستانکی دانشجوی دکتری مبانی نظری اسلام، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران (نویسنده مسئول).‏ زهیر دهقانی آرانی استادیار، گروه مبانی نظری اسلام، دانشگاه تهران، تهران، ایران.‏ Journal Article 2026 06 06 The doctrine of Mahdaviyat is among the most fundamental beliefs of Shi'ism. Abdulaziz Sachedina, an Islamic scholar and Shi'a researcher residing in the West, has analyzed this doctrine through a historical approach. This research is written with the aim of analyzing, evaluating, and critiquing Sachedina’s Mahdist views and assessing his methodology. Adopting an analytical-critical approach, this article first analyzes and evaluates Sachedina’s historical method, and subsequently critiques his perspectives on issues such as the formation of the theory of Occultation, its division into Major and Minor stages, the process of appointing the third deputy, and the objectives and conclusion of the deputyship institution, by referencing Shi'a sources. Sachedina’s historical approach has influenced his views on Mahdist issues. His claims—such as the classification of the two Occultations being an invention of later jurists, the impact of socio-political factors on the formation of the doctrine of Occultation, and the interference of Abu Sahl al-Nawbakhti in the appointment of the third deputy—are inconsistent with Shi'a viewpoints. Relying solely on a historical method is insufficient for analyzing and explaining doctrinal teachings; to avoid misunderstandings, such an approach must be complemented by a phenomenological perspective and engagement with authoritative epistemological sources. آموزۀ مهدویت از بنیادیترین باورهای شیعه است که عبدالعزیز ساشادینا از اندیشمندان اسلامشناس شیعۀ مقیم غرب، با رویکرد تاریخی به تحلیل آن پرداخته است. این پژوهش با هدف تحلیل، ارزیابی و نقد دیدگاههای مهدوی ساشادینا و ارزیابی روششناختی او نگاشته شده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی، نخست روش تاریخی ساشادینا را تحلیل و ارزیابی کرده و سپس دیدگاههای او را دربارۀ موضوعاتی مانند تکوین نظریۀ غیبت، تقسیم آن به صغری و کبری، چگونگی تعیین نایب سوم، و نیز هدف از شکلگیری و پایان‌یافتن نیابت، با استناد به منابع شیعی مورد نقد و بررسی قرار داده است. رویکرد تاریخی ساشادینا دیدگاههای او را در مسائل مهدوی تحت تأثیر قرار داده است. ابداعی‌دانستن تقسیم دو غیبت توسط فقها، تأثیرگذاری عوامل سیاسی و اجتماعی بر تکون آموزۀ غیبت و دخالت ابوسهل نوبختی در انتصاب نایب سوم، ازجمله دیدگاههای تاریخی اوست که با دیدگاه شیعه دراین‌باره سازگاری ندارد. اکتفاکردن به روش تاریخی، در تحلیل و تبیین آموزههای اعتقادی، کارآمدی ندارد و برای پرهیز از بدفهمی، باید با رویکرد پدیدارشناختی و رجوع به منابع معرفتی همراه شود.

https://jm.isca.ac.ir/article_80129_c9ea4a5e6fdeeb5564d39575c219a7b0.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی جامعه مهدوی 27173100 6 شماره2 (پیاپی12) 2025 09 23 The Prospect of Global Justice Movements and Their Connection to the Mahdist Discourse چشم‌انداز جنبش‌های عدالت‌خواه جهانی و ارتباط آن‌ها با گفتمان مهدویت 150 188 80130 10.22081/jm.2026.74957.1143 FA مرتضی داوود پور ‏ استادیار، گروه مهدویت، جامعه المصطفی العالمیه ، قم، ایران. 0009-0004-0538-9331 Journal Article 2026 06 06 This research aims to analyze the discursive capacities of "Shiite Mahdaviyat" in rearranging the theoretical foundations and activism of "global justice movements"—such as the Occupy Wall Street movement and justice-oriented movements in Latin America and the Middle East. The central question concerns how the Mahdist discourse transitions from traditional interpretations to an "activist paradigm" to strengthen contemporary movements. The research methodology is based on "Critical Discourse Analysis" (Fairclough’s three-dimensional model), in which key texts of these movements are scrutinized at the three levels of "text," "discursive practice," and "social practice." The theoretical framework of the research is a synthesis of the "Theology of Hope", "Frame Analysis Theory" (Benford and Snow), and the concept of "Active Anticipation. The innovation of this research lies in introducing "Applied Mahdaviyat" as a "mobilizing engine" that challenges the status quo by relying on the "gap of the absence of justice." The findings indicate that the Mahdist discourse, through "frame alignment," establishes a link between secular demands for justice and transcendent religious horizons, transforming "apocalyptic hope" into an "actualist resistance strategy." This synergy facilitates the transition from scattered actions toward a "global subjectivity" for the realization of justice. این پژوهش با هدف واکاوی ظرفیت‌های گفتمانی «مهدویت شیعی» در بازآرایی مبانی نظری و کنشگری «جنبش‌های عدالت‌خواه جهانی» ـ نظیر جنبش اشغال وال استریت و جنبش‌های عدالت‌محور در آمریکای لاتین و خاورمیانه ـ انجام شده است. پرسش اصلی چگونگی گذار گفتمان مهدویت از تلقی‌های سنتی به یک «پارادایم کنشگرا» برای تقویت جنبش‌های معاصر است. روش‌شناسی تحقیق بر «تحلیل گفتمان انتقادی» (مدل سه‌بعدی فرکلاف) استوار است که در آن، متون کلیدی جنبش‌ها در سه لایۀ «متن»، «عملِ گفتمانی» و «عملِ اجتماعی» مورد مداقه قرار می‌گیرند. چارچوب نظری تحقیق، تلفیقی از «الهیات امید» (مولتمان)، «نظریۀ چارچوب‌سازی» (بنفورد و اسنو) و مفهوم «انتظار فعال» است. نوآوری پژوهش در معرفی «مهدویت کاربردی» به‌مثابۀ یک «موتور بسیجگر»[1] نهفته است که باتکیه‌بر «شکافِ غیبتِ عدالت»، وضعیت موجود را به چالش می‌کشد. یافته‌ها نشان می‌دهند که گفتمان مهدویت ازطریق «هم‌راستاسازی چارچوب‌ها»[2] ، میان مطالبات سکولار عدالت‌خواهانه و افق‌های متعالیِ دینی، پیوندی برقرار می‌کند و «امید آخرالزمانی» را به «استراتژی مقاومت اکنون‌گرا» بدل می‌سازد. این هم‌افزایی، زمینه‌ساز گذار از کنش‌های پراکنده به‌سوی یک «سوژگی جهانی» برای تحقق عدالت است.

https://jm.isca.ac.ir/article_80130_167836a679ae039a55858ec86d5cf1a5.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی جامعه مهدوی 27173100 6 شماره2 (پیاپی12) 2025 09 23 Analysis and Examination of the Concept of Metempsychosis ‎‎(Reincarnation) from the Perspective of the Yamani Claimant ‎Sect تحلیل و واکاوی انگارهٔ تناسخ از منظر فرقهٔ مدعی یمانی 189 216 80131 10.22081/jm.2026.74956.1142 FA سعیده مکی آبادی طلبهٔ سطح چهار، رشته تفسیر تطبیقی، مدرسهٔ علمیهٔ تخصصی امام حسین× یزد، یزد، ایران.‏ Journal Article 2026 06 03 Safeguarding the truth necessitates the identification of falsehood and a comprehensive knowledge of its various dimensions. Understanding deviant sects paves the way for protecting and defending the realm of the true school of thought. The objective of this research is to analyze one of the flawed foundations of the "Yamani claimant" sect within the domain of philosophical psychology. The findings of this library-based research, conducted using a descriptive-analytical method with a critical approach, indicate that while the followers of this sect believe in metempsychosis, they adhere to "limited" (downward and upward) reincarnation rather than "absolute" reincarnation; this is because they still believe in a final reckoning, whereas absolute reincarnation contradicts the concept of Resurrection. Furthermore, the proponents of this sect subscribe to the "transformation" type of terrestrial metempsychosis. However, the belief in reincarnation is untenable based on both rational and scriptural evidence—such as the lack of coordination between the soul and the body, the impossibility of one soul being held accountable for multiple individuals, the inherent injustice in such punishment, the invalidity of the union of two souls in one body, the necessity of the actualized soul returning to a potentialized body, and the reduction of the status of prophets and Imams to that of ordinary, non-infallible individuals. Furthermore, various traditions explicitly prohibit belief in reincarnation. Articulating these arguments to refute and invalidate the theories of the Yamani claimant sect can be instrumental in raising public awareness regarding the erroneous beliefs of this group, which are openly in contradiction with pure and authentic Islamic teachings. صیانت از حقیقت، مستلزم شناخت باطل و معرفت کامل به زوایای آن است. شناخت فرق انحرافی، مسیر صیانت و دفاع از حریم مکتب حق را هموار می‌کند. هدف از این پژوهش، واکاوی یکی از مبانی نادرست فرقۀ مدعی یمانی در قلمرو علم‌النفس فلسفی است. یافته‌های این پژوهشِ کتابخانه‌ای که با روش توصیفی - تحلیلی و با رویکردی انتقادی به دست آمده، حاکی از آن است که پیروان این فرقه، هرچند قائل به تناسخ‌اند، اما به تناسخ محدود نزولی و صعودی باور دارند، نه تناسخ مطلق؛ زیرا به حسابرسی نهایی معتقدند؛ درحالی‌که تناسخ مطلق، با معاد منافات دارد. همچنین، مدعیان این فرقه به گونهٔ مسخ از انواع تناسخ ملکی معتقدند؛ بااینکه باور به تناسخ براساس ادلهٔ عقلی و نقلی همچون عدم هماهنگی میان نفس و بدن، عدم امکان حسابرسی یک نفس برای اشخاص متعدد و لزوم بی‌عدالتی در مجازات، بطلان اجتماع دو نفس در یک بدن، لزوم بازگشت نفس بالفعل در بدن بالقوه در تناسخ، تنزل مقام انبیا و ائمه در حد افراد عادی و غیرمعصوم و نیز بر پایهٔ روایاتی مبنی بر نهی از اعتقاد به تناسخ، پذیرفتنی نیست. بیان این دلایل برای رد و ابطال نظریات فرقهٔ مدعی یمانی می‌تواند در آگاه‌سازی جامعه از عقاید نادرست این فرقه که علناً در تضاد با آموزه‌های ناب و اصیل اسلامی است، مفید واقع شود.

https://jm.isca.ac.ir/article_80131_18d1fa37be033b8ac041d58cfc9419ee.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی جامعه مهدوی 27173100 6 شماره2 (پیاپی12) 2025 09 23 A Model for the Internalization of Mahdist Concepts in ‎Children الگوی درونی‌سازی مفاهیم مهدوی در کودکان 217 247 80132 10.22081/jm.2026.73502.1130 FA مهدی فصیحی رامندی پژوهشگر گروه پژوهشی اخلاق، پژوهشکده اخلاق و معنویت، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.‏ Journal Article 2025 11 17 Educating a generation that believes in and supports the Mahdi (Mahdi-bavar and Mahdi-yavar) is a fundamental objective of Shiite educational systems, the realization of which requires the deep and effective internalization of Mahdist teachings. Critiquing conventional models that rely on the mechanical transmission of concepts and the passivity of the child, this article seeks to propose and explain a new model based on "dialectical education" as an effective method for internalizing these concepts in children and adolescents. Utilizing a qualitative analytical method and drawing upon findings from developmental psychology and Islamic ethics, this research critically examines traditional educational models and presents a new conceptual-practical framework. The theoretical findings of this study indicate that authentic internalization is a bidirectional process based on "child agency." This agency manifests through "structuration" (the interpretation and recreation of concepts) and "autonomy" (resistance against external controlling pressures). Accordingly, conflict and dialogue (dialectics) are recognized not as an educational threat, but as a necessary mechanism for meaning-making and achieving committed obedience. By employing these foundations, the present article redefines fundamental Mahdist concepts—such as Intizar (anticipation/waiting), the individual-society relationship, the signs of the reappearance, and the longevity of the Imam (AS)—from a mechanical and passive interpretation to a dialectical, dynamic, and responsibility-oriented one. Finally, a four-stage practical model (posing the problem, creating conflict, reaching a higher understanding, and transformation into action) is proposed for implementing this approach in the educational process. تربیت نسلی مهدی‌باور و مهدی یاور، از اهداف بنیادین نظام‌های تربیتی شیعی است که تحقق آن مستلزم درونی‌سازی عمیق و کارآمد آموزه‌های مهدویت است. این مقاله با نقد الگوهای مرسوم که بر انتقال مکانیکی مفاهیم و انفعال کودک استوارند، در صدد طرح و تبیین الگویی نوین مبتنی بر تربیت دیالکتیکی به مثابه روشی کارآمد برای درونی‌سازی این مفاهیم در کودکان و نوجوانان است. پژوهش حاضر با روش تحلیل کیفی و با استناد به یافته‌های روان‌شناسی رشد و اخلاق اسلامی، به بررسی انتقادی مدل‌های تربیتی مرسوم و ارائه یک چارچوب مفهومی-عملی جدید می‌پردازد. یافته‌های نظری این تحقیق نشان می‌دهد که درونی‌سازی اصیل، فرآیندی دوسویه و مبتنی بر «عاملیت کودک» است. این عاملیت از طریق «ساخت‌یابی» (تفسیر و بازآفرینی مفاهیم) و «خودپیروی» (مقاومت در برابر فشارهای کنترل‌کننده بیرونی) تجلی می‌یابد. بر این اساس، تعارض و گفتگو (دیالکتیک)، نه به مثابه تهدید تربیتی، بلکه به عنوان یک مکانیسم ضروری برای معناسازی و رسیدن به اطاعت متعهدانه شناخته می‌شود. مقاله حاضر با بهره‌گیری از این مبانی، مفاهیم بنیادین مهدویت نظیر انتظار، رابطه فرد و جامعه، علائم ظهور و طول عمر امام# را از تبیینی مکانیکی و منفعل، به تبیینی دیالکتیکی، پویا و مسئولیت‌آفرین بازتعریف می‌کند. در نهایت، یک الگوی عملی چهار مرحله‌ای (طرح مسئله، ایجاد تضاد، رسیدن به درک بالاتر، و تبدیل به عمل) برای پیاده‌سازی این رویکرد در فرآیند آموزش ارائه شده است.

https://jm.isca.ac.ir/article_80132_e9e90dd74808bc52851b659fd70ad5fc.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی جامعه مهدوی 27173100 6 شماره2 (پیاپی12) 2025 09 23 An Analysis of the Meaning and Identification of ‎the "Orient" in Mahdist Traditions تحلیل معنا و مصداق‌شناسی منطقۀ مشرق‌زمین در روایات مهدوی 248 276 80133 10.22081/jm.2026.72857.1122 FA نصرت الله آیتی سطح چهار، رشته فقه و اصول، حوزۀ علمیۀ قم، قم، ایران.‏ Journal Article 2025 09 14 In Mahdist traditions and the hadith sources of both major Islamic denominations, numerous narrations predict the occurrence of bitter and sweet events in the Orient (Mashriq). These traditions can be terrifying and cautionary, or hopeful and inspiring; however, misidentifying their referents can pave the way for the infiltration of baseless discussions into the field of apocalyptic studies. Benefiting from these traditions—by hearing their warnings or receiving their messages of hope—and preventing unfounded speculations is only possible when the precise location intended by these hadiths is correctly identified. Therefore, the issue addressed in this study is the determination of the meaning and the identification (instance-finding) of the "Orient" in Mahdist traditions. In this paper, relevant hadiths were collected using library research methods and then categorized and, as far as possible, clarified using a descriptive-analytical approach. The findings of this research indicate that the term " Orient " in Mahdist traditions does not necessarily refer to a single specific geographical region; rather, each category of these narrations points to a specific location, such as Iraq, Hejaz, or Khorasan. The most significant category of these traditions indicates the uprising of a people from the Orient. This study strengthens the hypothesis that the " Orient " in these hadiths refers to the territory known today as "Iran." This interpretation is based on two types of evidence: first, the hadith family (internal textual evidence); and second, the absence of an effective and powerful center of Shiism in regions other than the land of Iran. در روایات مهدوی و مصادر حدیثی فریقین، احادیث پرشماری وجود دارد که تحقق رخدادهایی تلخ و شیرین را در جانب مشرق‌زمین پیشگویی کرده‌اند. این احادیث می‌توانند رعب‌آور و هشداردهنده، یا امیدبخش و حرکت‌آفرین باشند؛ همان‌گونه که اشتباه در تعیین مصداق آنها می‌تواند زمینه‌ساز ورود مباحث بی‌اساس در حوزۀ مطالعات آخرالزمانی شود. بهره‌مندی از این روایات، شنیدن صدای هشدار یا دریافت پیام امید آن‌ها، و نیز پیشگیری از طرح مباحث بی‌اساس، تنها زمانی ممکن است که مکان دقیقِ ناظر بر این احادیث، به‌درستی شناسایی شود. بنابراین مسئلۀ نوشتار پیشِ‌رو، تعیین معنا و مصداق‌شناسی منطقۀ «مشرق‌زمین» در روایات مهدوی است. در نوشتار حاضر که به شیوۀ کتابخانه‌ای احادیث مورد نظر جمع‌آوری شده‌اند، با روش توصیفی و تحلیلی، روایات یادشده دسته‌بندی و تا حد امکان از چهرۀ آن‌ها ابهام‌زدایی شده است. نتیجۀ تتبع پیشِ‌رو آن است که مقصود از «مشرق» در روایات مهدوی لزوماً یک منطقۀ جغرافیایی خاص نیست، بلکه هر دسته از این روایات به نقطه‌ای خاص همچون عراق، حجاز و خراسان اشاره دارد. مهم‌ترین دسته از روایات یادشده، بر قیام قومی از مشرق‌زمین دلالت دارد. در این نوشتار، این گمانه تقویت شده که مقصود از «مشرق» در این احادیث، سرزمینی است که امروزه از آن با عنوان «ایران» یاد می‌شود. این برداشت بر دو قرینه استوار است: نخست، خانوادۀ حدیثی (قراین درون‌متن)؛ و دوم، فقدان کانون تشیع مؤثر و مقتدر در دیگر مناطق به‌جز سرزمین ایران.

https://jm.isca.ac.ir/article_80133_a75827b5ae9ae07b370d30fda2b78fa1.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی جامعه مهدوی 27173100 6 شماره2 (پیاپی12) 2025 09 23 An Analysis of the Impacts of "Matching" (Tatbiq-garayi) ‎the Signs of Reappearance on Beliefs and Social Behaviors ‎‎(Case Study: The "Mahdaviyat" Sect) واکاوی تأثیرات تطبیق‌گرایی علائم ظهور در باورها و رفتارهای اجتماعی ‏‏(مطالعۀ موردی گروه مهدویت)‏ 275 305 80134 10.22081/jm.2026.74824.1138 FA مهرداد ندرلو طلبه سطح چهار، گروه فرقه‌‌های انحرافی، مرکز تخصصی مهدویت، حوزهٔ علمیهٔ قم، قم، ایران (نویسنده مسئول).‏ حجت حیدری چراتی دکترای تاریخ اسلام، گروه فرق و جریان‌های انحرافی، مرکز تخصصی مهدویت، قم، ایران.‏ Journal Article 2026 05 25 In the mid-1990s, a group was formed in Tehran under the name "Mahdaviyat," claiming that the awaited Khorasani sign in Mahdist traditions referred to a person named Mohammad Hosseini Milani. The present research investigates the intellectual and social consequences of this group. The central issue of the research is how "matching" (the act of applying prophetic signs of the Reappearance to contemporary figures) can lead to ideological deviations and extreme behaviors in society. The research methodology is descriptive-analytical, utilizing a documentary approach and a case study. The findings demonstrate that by applying the signs of the Reappearance to himself and claiming deputyship, Milani undermined the status of the jurists, promoted false sanctity and the discourse of takfir (excommunication), and paved the way for sectarian violence and criminal acts. Ultimately, the research process proves that extreme "matching" is a serious threat to the epistemological health and social security of the Islamic community. در میان دهۀ 1370 گروهی با ادعای تطبیق نشانۀ خراسانی موعود در روایات مهدوی، بر شخصی به نام محمد حسینی میلانی، در تهران شکل گرفت که موسوم به گروه «مهدویت» شد. پژوهش حاضر به بررسی پیامدهای فکری و اجتماعی این گروه پرداخته است. مسئلۀ اصلی تحقیق آن است که چگونه تطبیق‌گرایی در نشانه‌های ظهور می‌تواند به انحرافات عقیدتی و رفتارهای افراطی در جامعه تبدیل شود. روش تحقیق، توصیفی - تحلیلی با رویکرد اسنادی و مطالعۀ موردی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که میلانی با تطبیق نشانه‌های ظهور بر خویش و ادعای نیابت، ضمن تخریب جایگاه فقها، ترویج قداست کاذب و گفتمان تکفیر، زمینۀ بروز خشونت فرقه‌ای و اقدامات مجرمانه را فراهم کرد. در نهایت، روند پژوهش اثبات می‌کند که تطبیق‌گرایی افراطی تهدیدی جدی برای سلامت معرفتی و امنیت اجتماعی جامعۀ اسلامی است.

https://jm.isca.ac.ir/article_80134_ca4a47b65e5eaea46fd9d70ce9afff49.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی جامعه مهدوی 27173100 6 شماره2 (پیاپی12) 2025 09 23 Assistant Professor, Research Institute of Mahdaviyat and Future Studies, Islamic Sciences and ‎Culture Academy, Qom, Iran (Corresponding Author).‎ تحلیل و نقد آرای امیرمعزی دربارۀ صفار قمی ‏و کتاب بصائر الدرجات 306 330 80135 10.22081/jm.2026.74288.1136 FA محمد شهبازیان ‏ استادیار، پژوهشکدۀ مهدویت وآینده‌پژوهی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ، قم، ایران.‏ Journal Article 2026 02 16 Mohammad Ali Amir-Moezzi, an Orientalist and scholar of Shi'ism, has analyzed early Shi'ism through a phenomenological approach. In his works, he posits claims regarding the lack of scholarly reception of Saffar al-Qummi’s Basa’ir al-Darajat, the distortion of its text, and an evolutionary historical transformation within Shi'ism. This research, employing an analytical-critical method, critiques his three primary claims: first, the claim of the lack of reception for Basa’ir al-Darajat, which is refuted by the existence of 53 manuscripts from various centuries and its citations by scholars such as Kulayni and Shaykh Tusi; second, the claim of textual distortion, which stems from a failure to distinguish between scribal annotations and the original text; and third, the incorrect categorization of Shi'ism into "esotericist" and "rationalist" periods, which contradicts historical evidence, including early jurisprudential works, the continuous transmission of the virtues of the Imams, and the emphasis placed by the Infallible Imams on reason. Amir-Moezzi’s methodology, characterized by the faulty generalization of limited findings, the neglect of historical evidence, and an adherence to Orientalist presuppositions, has led to inaccurate conclusions; whereas early Shi'ism simultaneously addressed both esoteric and rational dimensions. محمدعلی امیرمعزی، شرق‌شناس و شیعه‌پژوه، با رویکردی پدیدارشناسانه به تحلیل تشیعِ متقدم پرداخته و در آثار خود، مدعی عدم اقبال عالمان به کتاب بصائرالدرجات صفار قمی، تحریف متن و تحول تاریخی تشیع شده است. این پژوهش با روش تحلیلی - انتقادی، سه ادعای اصلی وی را مورد نقد قرار داده است: نخست، ادعای عدم استقبال از بصائرالدرجات که باوجود 53 نسخۀ خطی از سده‌های مختلف و استنادات عالمانی چون کلینی و شیخ طوسی رد می‌شود؛ دوم، ادعای تحریف کتاب که ناشی از اشتباه در تفکیک اسناد نسخه‌نویسان از متن اصلی است؛ و سوم، دسته‌بندی نادرست تشیع به دوره‌های باطنی‌گرا و عقل‌گرا که با شواهد تاریخی، ازجمله آثار فقهی متقدم، تداوم نقل فضایل ائمه و تأکید معصومین(ع) بر عقل در تضاد است. روش‌شناسی امیرمعزی با تعمیم نادرست یافته‌های محدود، غفلت از قراین تاریخی و تأثیرپذیری از پیش‌فرض‌های شرق‌شناسانه، به نتایج نادرستی انجامیده است؛ حال‌آنکه تشیعِ متقدم به‌طور هم‌زمان به ابعاد باطنی و عقلی توجه داشته است.

https://jm.isca.ac.ir/article_80135_b78269ca31b04d339aa96026930cb5b7.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی جامعه مهدوی 27173100 6 شماره2 (پیاپی12) 2025 09 23 Analysis and Evaluation of Structural Efficiency in ‎the Mahdist Political System بررسی و تحلیل کارآمدی ساختاریِ نظام سیاسی مهدوی 331 359 80136 10.22081/jm.2026.74863.1140 FA ابوالحسن قاسم فام سطح چهار، مرکز تخصصی مهدویت، حوزه علمیه قم، قم، ایران.‏ Journal Article 2026 05 29 The Era of Reappearance (Asr al-Zuhur), representing the ultimate and practical manifestation of divine sovereignty on Earth, possesses, by both rational and scriptural evidence, a highly precise and coherent order. This order constitutes a transcendent system encompassing all dimensions of human existence. Among the most vital and complex domains of this system is its political configuration. A critical aspect of political systems is "efficiency," which plays a foundational role in societal management; without it, even the noblest objectives fail to achieve practical realization. To understand this phenomenon, a four-level scientific model for analyzing political systems—comprising the levels of thought, structure, agent, and behavior—can be employed. Within this framework, the structural level occupies a privileged position, as it assumes the role of regulating and organizing various elements. In essence, it is the structure that determines how ideas are transformed into behavior and how agents can perform their duties with minimal energy loss and maximum productivity. Accordingly, this research investigates the structural efficiency of the Mahdist political system through a descriptive-analytical methodology. The findings of this study demonstrate the structural efficiency of the Mahdist political system in two dimensions: governance structure and governance instruments. In the first dimension, the research reveals that the Mahdist political structure rests upon four main pillars, the harmony of which guarantees the stability of the regime: the People (as the subject and primary objective of governance), the Land (as the geographical and sovereign landscape where the political order is implemented), the Government (as the essence and general form of managing societal affairs), and Sovereignty (as the legitimate, divine power that exercises control and guidance over these elements). In the second dimension, the governance instruments of this structure are elucidated, which include mechanisms such as the utilization of science and technology, the employment of specialized administrators, the application of collective wisdom (shura), reliance on expert consultative groups, cultural engineering, and the enactment of taxation laws and regulations. عصر ظهور که عصر تجلی نهایی و عملی حاکمیت خداوند روی زمین است، به حکم عقل و نقل، از یک نظم و نظام بسیار دقیق و منسجم برخوردار است. این نظم، یک نظام متعالی است که تمام ابعاد حیات بشری را در بر می‌گیرد. از حیاتی‌ترین و پیچیده‌ترین ساحت‌های این نظام، نظام سیاسی است. از مقوله‌های مهم در بحث نظام سیاسی، مسئلۀ کارآمدی است که در مدیریت یک جامعه، نقشی بنیادین دارد؛ زیرا بدون کارآمدی، حتی شریف‌ترین اهداف نیز در عمل به نتیجه نمی‌رسند. برای درک این موضوع، می‌توان از یک مدل علمی چهارسطحی برای تحلیل نظام‌های سیاسی استفاده کرد که مشتمل بر سطوح فکر، ساختار، کارگزار و رفتار است. در این میان، سطح ساختار جایگاهی ویژه دارد؛ زیرا ساختار، نقش تنظیم‌کننده و سازمان‌دهندۀ عناصر مختلف را بر عهده دارد. در واقع، ساختار است که تعیین می‌کند چگونه فکرها به رفتار تبدیل شوند و چگونه کارگزاران بتوانند فعالیت‌های خود را با کمترین اتلاف انرژی و بیشترین بهره‌وری انجام دهند. براین‌اساس، این پژوهش، کارآمدی ساختاری نظام سیاسی مهدوی را با روش توصیفی - تحلیلی مورد واکاوی دقیق قرار داده است. دستاورد و خروجی این پژوهش، اثبات کارآمدی ساختاری نظام سیاسی مهدوی در دو محور ساختار حاکمیتی و ابزارهای حاکمیتی است. در محور نخست، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که ساختار سیاسی مهدوی بر چهار رکن اصلی استوار است که هماهنگی میان آن‌ها، ثبات حاکمیت را تضمین می‌کند: مردم (به‌مثابۀ سوژه و هدف اصلی حاکمیت)، سرزمین (به‌مثابۀ بستر جغرافیایی و حاکمیتی که نظم سیاسی در آن اعمال می‌شود)، حکومت (به‌مثابۀ ماهیت و شکل کلی مدیریت امور جامعه) و حاکمیت (به‌مثابۀ قدرت مشروع و الهی که بر این عناصر تسلط و هدایت دارد). در محور دوم، ابزارهای حاکمیتی این ساختار تبیین شده که شامل ابزارهایی نظیر بهره‌گیری از علم و فناوری، به‌کارگیری مدیران متخصص، استفاده از خرد جمعی، تکیه بر کارشناسی‌های گروه‌های مشورتی، فرهنگ‌سازی و تصویب قوانین و مقررات مالیاتی است.

https://jm.isca.ac.ir/article_80136_7abb4bb36f099aa2bb1141b795bcfa75.pdf