پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیجامعه مهدوی2717-31006شماره 1 (پیاپی 11)20250823The Status and Role of the Government in Preparatory Governanceجایگاه و نقش دولت در حکمرانی زمینهساز7287888010.22081/jm.2025.72496.1114FAعبدالحسینخسروپناهاستاد، گروه فلسفۀ، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی. قم، ایران (نویسنده مسئول).رضالک زاییاستادیار، پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(,ع)، تهران، ایرانJournal Article20250729Preparatory governance—as a strategy for realizing the desired society during the period of the Major Occultation—is an important topic in Islamic thought. This article examines the position and role of the government in preparatory governance for the advent (faraj) within Islamic thought and discusses how governance can transform the current state into the ideal state (the reappearance of Imam Mahdi). The findings indicate that waiting for reappearance of Imam Mahdi is a social and civilizational act, and preparatory governance must be grounded in monotheistic foundations, prioritizing the Hereafter over worldly concerns when faced with dilemmas, adopting both revelatory and rational wisdom, and operating at the scale of the ummah. Moreover, reducing the government’s direct intervention and increasing public participation in policymaking, regulation, and supervision—based on the logic of wilayah-orientation—are essential conditions for realizing this form of governance. The article also addresses current challenges in the Islamic Republic of Iran, such as excessive state control in managing the country, especially in the areas of the economy and higher education, and proposes solutions such as strengthening the role of the people and elites. The study is conducted using library-based documentation and the inferential–indicative method as explained in the discipline of logic.<br /> <br /> <br /> حکمرانی زمینهساز بهمثابۀ راهکاری برای تحقق جامعۀ مطلوب در عصر غیبت کبری، از مباحث مهم در اندیشۀ اسلامی است. این مقاله به بررسی جایگاه و نقش دولت در حکمرانی زمینهسازِ فرج در اندیشۀ اسلامی میپردازد و از چگونگی تبدیل وضع موجود به وضع مطلوب (ظهور حضرت مهدی(عج) از طریق حکمرانی سخن میگوید. یافتهها نشان میدهد که انتظار فرج یک عمل اجتماعی و تمدنی است و حکمرانی زمینهساز باید مبتنی بر بنیانهای توحیدی، ترجیح آخرت بر دنیا در دو راهیها، حکمت وحیانی و عقلانی، و در مقیاس امت باشد. همچنین کاهش دخالت مستقیم دولت و اقدام دولت در راستای افزایش مشارکت مردم در سیاستگذاری، تنظیمگری و نظارت، بر اساس منطق ولایتمداری، شرط لازم برای تحقق این نوع حکمرانی است. مقاله به چالشهای فعلی جمهوری اسلامی ایران مانند دولتیبودن ادارۀ کشور، بهویژه در عرصۀ اقتصاد و آموزش عالی اشاره میکند و راهکارهایی مانند تقویت نقش مردم و نخبگان پیشنهاد میدهد. این نوشتار با شیوه اسناد کتابخانه ای و روش استنباطی و دلالت که در دانش منطق تبیین شده است، تحقیق را به سامان میرساند.https://jm.isca.ac.ir/article_78880_6dac42f9d982f45f277086db1440cb28.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیجامعه مهدوی2717-31006شماره 1 (پیاپی 11)20250823The Role of Divine Traditions in the Qur’an in Managing the Crises of the Era of Occultationنقش سنن الهی قرآن کریم در مدیریت بحرانهای عصر غیبت29647888110.22081/jm.2025.72442.1113FAالهههادیان رسنانیدانشیار گروه قرآن، دانشکده علوم و معارف قرآن، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران.مریمولایتی کبابیاناستادیار گروه حدیث، دانشکده علوم و معارف حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایرانJournal Article20250723In the era of the Major Occultation—one of the most sensitive and decisive periods in the history of Shiism—the awaiting community faces four major crises: the crisis of belief and knowledge, the social and identity crisis, the moral and cultural crisis, and the political and leadership crisis. In such circumstances, the divine traditions, understood as God’s fixed, universal, and wise laws articulated in the Qur’anic verses, play a pivotal role in managing these crises. These traditions include guidance, trial and purification, gradual enticement (<em>istidraj</em>), divine support, succession, and the ultimate victory of truth. Using a descriptive–analytical method based on library sources—especially Shia Qur’anic exegesis—this article examines each of these divine traditions as a divine strategy with diverse functions, such as raising awareness, filtering and purifying the community, fostering resistance and active hope, strengthening collective identity and social cohesion, and fortifying individual and communal resolve. These traditions prevent collapse, despair, and passivity, guiding the Shia community toward active waiting, civilizational dynamism, and preparedness to support the Promised Imam.<br />The analysis reveals that these traditions not only protect the community from dissolution and helplessness in the face of successive crises, but also transform crises into educational, spiritual, and civilizational opportunities that reinforce the front of truth. Based on this, understanding and explaining the divine traditions becomes a fundamental necessity for preserving the identity of the awaiting community and fulfilling its historical mission in the era of Occultation.در عصر غیبت کبری که دورهای حساس و سرنوشتساز در تاریخ تشیع است، جامعۀ منتظر با چهار بحران اصلی مواجه است: بحران اعتقادی و معرفتی، بحران اجتماعی و هویتی، بحران اخلاقی و فرهنگی، و بحران سیاسی و راهبری. در این شرایط، سنتهای الهی بهمثابۀ قوانین ثابت، عام و حکیمانۀ الهی که در آیات قرآن کریم تبیین شدهاند، نقش کلیدی در مدیریت این بحرانها ایفا میکنند؛ سنتهایی همچون هدایت، امتحان و تمحیص، استدراج، نصرت الهی، استخلاف و پیروزی نهایی حق. این نوشتار با روش توصیفی - تحلیلی بر اساس منابع کتابخانه ای به ویژه تفسر شیعی به سامان رسیده است تلاش دارد به هریک از سنن بالا بهمثابۀ راهبردی الهی، کارکردهایی متنوع، ازجمله آگاهیبخشی، غربالگری و تصفیۀ جامعه، ایجاد روحیۀ مقاومت و امید فعال، تقویت هویت جمعی و انسجام اجتماعی و استحکام ارادۀ فردی و اجتماعی بپردازد. این سنتها با جلوگیری از فروپاشی، یأس و انفعال، جامعۀ شیعی را بهسوی انتظار فعال، پویایی تمدنی و آمادگی برای یاری امام موعود# سوق میدهند. تحلیل این سنتها نشان میدهد که نهتنها مانع استحاله و استیصال در برابر بحرانهای متوالی هستند، بلکه بحرانها را نیز به فرصتهای تربیتی، ایمانی و تمدنی برای تقویت جبهۀ حق تبدیل میکنند. بر این اساس، شناخت و تبیین سنتهای الهی، ضرورتی بنیادین برای صیانت از هویت جامعۀ منتظر و تحقق رسالت تاریخی آن در عصر غیبت است.https://jm.isca.ac.ir/article_78881_d876e99d2bad77b79aad3f89cda33381.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیجامعه مهدوی2717-31006شماره 1 (پیاپی 11)20250823The Preparatory Governance Model of Imam Khomeini: Indicators and Its Relation to Modern Governanceمدل حکمرانی زمینهساز امام خمینی (ره): شاخصها و نسبت با حکمرانی مدرن651037888210.22081/jm.2025.72302.1111FAمسعودمعینی پوردانشیار، گروه مطالعات سیاسی، دانشکده تاریخ و مطالعات سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران (نویسنده مسئول).حمیدبایرامیدانشجوی دکتری سیاستگذاری عمومی، دانشکدۀ تاریخ و مطالعات سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران. Journal Article20250714The main issue of this study is the absence of a local and Islamic theoretical framework for governance aimed at realizing the Islamic civilizational project and preparing the conditions for the reappearance of Imam Mahdi. While the governance literature has primarily developed within Western modern frameworks such as good governance, network governance, or comparative governance, there is an urgent need for a novel model based on the principles of Imam Khomeini and the experience of the Islamic Republic of Iran. The theoretical necessity of this research lies in bridging the conceptual gap between modern governance theories and the religious–Islamic foundations of governance. Its practical necessity is evident in addressing the needs of policymakers in the Islamic Republic of Iran to design mechanisms that are just, participatory, and civilization-building. The objectives of the study include: extracting key components and principles of the preparatory governance model based on Imam Khomeini’s thought, clarifying the model’s relation to the components of the Islamic civilizational project, designing an analytical and operational framework for macro-level policymaking, and providing indicators and tools to evaluate the implementation of the model. The novelty of the research lies in presenting an alternative governance model that, in addition to relying on Islamic sources and the experience of the Islamic Revolution, can systematically leverage public participation, social justice, and social regeneration in service of the Islamic civilizational project. The research method is analytical–qualitative, based on a review of documents, texts, and works of classical and modern governance theorists, along with an analysis of Imam Khomeini’s thought and the experience of revolutionary institutions in the Islamic Republic. Key findings indicate that, compared to Western models, the preparatory governance model pays special attention to the semantic, value-based, and social dimensions of governance, rather than focusing solely on administrative and economic efficiency. By strengthening public participation, justice, independence, and <em>wilayah</em>-orientation, this model can lay the groundwork for moving toward the Islamic civilizational project.مسئلۀ اصلی این پژوهش، نبودن چارچوب نظری بومی و اسلامی برای حکمرانی در راستای تحقق تمدن نوین اسلامی و فراهمسازی شرایط ظهور است. در شرایطی که ادبیات حکمرانی بهطور عمده، در چارچوبهای مدرن غربی مانند حکمرانی خوب، حکمرانی شبکهای یا حکمرانی تطبیقی شکل گرفته است، نیاز به مدلی نوین که بر مبانی اندیشۀ امام خمینی(ره) و تجربۀ جمهوری اسلامی استوار باشد، ضرورتی جدی یافته است. ضرورت نظری پژوهش در پرکردن شکاف مفهومی میان نظریههای حکمرانی مدرن و مبانی دینی - اسلامی حکمرانی نهفته است. از سوی دیگر، ضرورت عملی آن در پاسخگویی به نیاز سیاستگذاران جمهوری اسلامی ایران برای طراحی سازوکارهای عادلانه، مشارکتافزا و تمدنساز قابل مشاهده است. اهداف پژوهش شامل استخراج مؤلفهها و اصول کلیدی مدل حکمرانی زمینهساز بر پایۀ اندیشۀ امام خمینی(ره)، تبیین نسبت این مدل با مؤلفههای تمدن نوین اسلامی، طراحی چارچوب تحلیلی و عملیاتی برای سیاستگذاری در سطح کلان، ارائۀ شاخصها و ابزارهای ارزیابی تحقق مدل است. نوآوری پژوهش در ارائۀ مدلی بدیل برای حکمرانی است که افزون بر اتکا بر منابع اسلامی و تجربۀ انقلاب اسلامی میتواند ظرفیتهای مشارکت عمومی، عدالت اجتماعی و بازآفرینی اجتماعی را بهصورت نظاممند در خدمت تمدن نوین اسلامی قرار دهد. روش پژوهش تحلیلی - کیفی مبتنی بر بررسی اسناد، متون و آثار نظریهپردازان کلاسیک و مدرن حکمرانی، بههمراه تحلیل اندیشۀهای امام خمینی(ره) و تجربۀ نهادهای انقلابی جمهوری اسلامی است. یافتههای کلیدی نشان میدهد که مدل حکمرانی زمینهساز در مقایسه با الگوهای غربی، بهجای تمرکز صرف بر کارآمدی اداری و اقتصادی، به ابعاد معنایی، ارزشی و اجتماعی حکمرانی توجه ویژه دارد و از طریق تقویت مشارکت مردمی، عدالت، استقلال و ولایتمداری میتواند زمینهساز حرکت بهسوی تمدن نوین اسلامی باشد.https://jm.isca.ac.ir/article_78882_40f01b808d6b1c0bd402e0faea6a89e9.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیجامعه مهدوی2717-31006شماره 1 (پیاپی 11)20250823Functions of Mahdism and Spiritualism: A Comparative Approachکارکردهای مهدویتگرایی و معنویتگرایی با رویکرد تطبیقی1041297888310.22081/jm.2025.72259.1110FAحسینالهی نژاداستاد،گروه پژوهشی آیندهپژوهی دین و دینداری، پژوهشکده مهدویت و آینده پژوهی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران. Journal Article20250727This article discusses Mahdism from a Shia perspective and Spiritualism under labels such as new mysticism, pseudo-mysticism, emerging religious movements, false mysticism, using a comparative approach. Since comparative studies often focus on similarities and differences, the functional analysis of Mahdism and Spiritualism reveals both points of convergence and divergence. Functional similarities include addressing people’s inner and spiritual tendencies and providing guidance and refuge in psychological and spiritual challenges. Functional differences, however, emerge in areas such as humanism versus God-centeredness, secularism versus religiosity, anti-superstition versus superstition, rationalism versus irrationalism, and others. Given the unchecked growth of Spiritualism in the contemporary era and the overwhelming influence of atheistic and secular ideologies (rooted in liberalism and humanism) imposing themselves under the guise of Spiritualism in Eastern and Islamic countries, the need for research in this field becomes evident. By acknowledging the fundamental divergences and distinctions, as well as the Islamic roots and foundations of Spiritualism, this article not only identifies various strands of Spiritualism but also compares and contrasts them with Mahdism studies. Data were collected through library and documentary research and analyzed using descriptive, comparative, and analytical methods to clarify the points of convergence and divergence between Mahdism studies and Spiritualism.در این مقاله، مهدویتگرایی با رویکردی شیعی، و معنویتگرایی با عنوانهایی مانند عرفانهای نوظهور، عرفانهای بدلی، جنبشهای نوپدید دینی، عرفانهای کاذب، با رویکردی تطبیقی مورد بحث و گفتوگو قرار میگیرد. ازآنجاکه در رویکرد تطبیقی همیشه از اشتراکات و افتراقات بحث میشود، مهدویتپژوهی و معنویتگرایی در نگرش کارکردی دارای اشتراکات و افتراقاتی هستند. اشتراکهای کارکردی نظیر پاسخگویی به گرایشات باطنی و درونی مردم، مرجعیت و ملجئیت در مشکلات روحی و روانی مردم؛ اما افتراقات کارکردی میان مهدویت و معنویتگرایی در تفاوتهای اومانیستی و خدامحوری، سکولاریستی و دینمحوری، خرافهستیزی و خرافهگرایی، عقلگرایی و عقلستیزی، و ... نمایان میشود. با توجه به رشد بیرویۀ معنویتگرایی در دوران معاصر، و هجوم بیش از حد نگرشهای الحادی و فرهنگهای سکولار (با مبانی لیبرالیسمی و اومانیسمی) که خود را با تابلوی معنویتگرایی به کشورهای شرقی و اسلامی تحمیل میکنند، ضرورت تحقیق در این حوزه آشکار میشود. با اذعان به تعارضها و تمایزهای اصولی، خاستگاهی و مبنایی معنویتگرایی با اسلام و تعالیم اسلامی، این نوشتار افزون بر شناسایی نحلههای گوناگون معنویتگرایی، به مقایسه و تطبیق آن با مهدویتپژوهی میپردازد. بر این اساس، دادهها به شیوۀ کتابخانهای و اسنادی گردآوری، و سپس با روشهای توصیفی، تطبیقی و تحلیلی پردازش شدهاند تا وجوه اشتراکی و افتراقی میان دو مقولۀ مهدویتپژوهی و معنویتگرایی روشن شود.https://jm.isca.ac.ir/article_78883_c0608c9c661a0524d4d9eb7c18406dd3.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیجامعه مهدوی2717-31006شماره 1 (پیاپی 11)20250823An Analysis of the Role of Cultural Policy-Making in Preparatory Governance for the Reappearanceتحلیل نقش سیاستگذاری فرهنگی در حکمرانی زمینهساز ظهور1301657888410.22081/jm.2025.72887.1125FAمحمودملکی راداستادیار، گروه مهدویت پژوهی، پژوهشکده مهدویت و آینده پژوهی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.Journal Article20250916The doctrine of Mahdism, in its social dimension, outlines a bright horizon for human history whose realization depends on establishing individual and social readiness. “Preparatory governance,” as a model of leadership whose primary mission is to pave the way for achieving this universal ideal, requires effective instruments of transformation. Among these, cultural policy-making—due to its profound influence on the underlying layers of identity, belief, and behavior in society—is regarded as the most strategic tool of this form of governance. The present study aims to explain this relationship and address the essential question of how an effective cultural policy-making, and through which specific components, can contribute to the formation and consolidation of the foundations of preparatory governance for the Reappearance (of Imam Mahdi). This research has been conducted using a qualitative approach and a descriptive–analytical method. The required data were extracted through systematic content analysis of foundational Islamic texts (the Qur’an and narratives), particularly literature related to the characteristics of the companions and the society of the era of the Reappearance, as well as documents in the domain of cultural policy-making.<br />The analysis demonstrates that cultural policy-making can directly contribute to the realization of preparatory governance through six key functions: 1. Faith-based identity-building: Designing policies that deepen monotheistic identity and address the crisis of meaning. 2. Enhancement of intellectual capital: Developing programs to promote rationality and sound reasoning. 3. Institutionalizing justice: Using cultural tools to transform justice into a core value and a public demand. 4. Moral purification and elevation: Policy-making to promote moral virtues and social responsibility. 5. Legal culture formation: Explaining and promoting a culture of respect for human and divine rights at all levels of society. 6. Guiding development: Presenting a model of progress in which material development serves spiritual elevation and holistic human growth. The findings of this study reveal a meaningful correlation between the quality of a system’s cultural policy-making and its success in fulfilling its role as a “preparator for the Reappearance.”<br /> <br />آموزۀ مهدویت در بعد اجتماعی، افقی روشن برای تاریخ بشر ترسیم میکند که تحقق آن، مشروط به ایجاد آمادگیهای فردی و اجتماعی است. «حکمرانی زمینهساز» الگویی از زمامداری است که رسالت اصلی خود را بسترسازی برای تحقق این آرمان جهانی تعریف میکند، مستلزم ابزارهای کارآمد تحول است. در این میان، سیاستگذاری فرهنگی به دلیل تأثیرگذاری عمیق بر لایههای زیرین هویت، باور و رفتار جامعه، راهبردیترین ابزار این نوع حکمرانی شناخته میشود. پژوهش حاضر با هدف تبیین این رابطه و پاسخ به این پرسش اساسی انجام شده است که یک سیاستگذاری فرهنگی کارآمد، چگونه و با تمرکز بر کدام مؤلفهها میتواند به شکلگیری و تثبیت ارکان حکمرانی زمینهساز ظهور منجر شود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و ماهیت توصیفی - تحلیلی سامان یافته است. دادههای مورد نیاز از طریق تحلیل محتوای نظاممند متون بنیادین اسلامی (قرآن و روایات)، بهویژه ادبیات مرتبط با ویژگیهای یاران و جامعۀ عصر ظهور، و همچنین اسناد حوزۀ سیاستگذاری فرهنگی استخراج شده است. تحلیل دادهها نشان میدهد که سیاستگذاری فرهنگی میتواند از طریق شش کارکرد محوری، بهصورت مستقیم در تحقق حکمرانی زمینهساز نقشآفرینی کند: ۱) هویتسازی ایمانی: طراحی سیاستهایی برای تعمیق هویت توحیدی و مقابله با بحران معنا. ۲) ارتقای سرمایۀ عقلانی: تدوین برنامههایی برای ترویج خردورزی. ۳) نهادینهسازی عدالت: بهکارگیری ابزارهای فرهنگی جهت تبدیل عدالت به یک ارزش محوری و مطالبۀ عمومی. ۴) تزکیه و تعالی اخلاقی: سیاستگذاری برای ترویج فضایل اخلاقی و مسئولیتپذیری اجتماعی. ۵) فرهنگسازی حقوقی: تبیین و ترویج فرهنگ احترام به حقوق انسانی و الهی در همۀ سطوح جامعه. ۶) جهتدهی به توسعه: ارائۀ الگویی از پیشرفت که در آن، توسعۀ مادی در خدمت تعالی معنوی و رشد همهجانبۀ انسان قرار گیرد. نتایج این پژوهش نشان میدهد که میان کیفیت سیاستگذاری فرهنگیِ یک نظام و میزان موفقیت آن در ایفای نقش «زمینهسازی برای ظهور»، همبستگی معناداری وجود دارد.https://jm.isca.ac.ir/article_78884_131b4760267214714702f5c8fb90b668.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیجامعه مهدوی2717-31006شماره 1 (پیاپی 11)20250823Conceptual analysis of the time-setting (Tawqit) of the Mahdi's (عج) advent and its role in identifying the specific occurrence.تحلیل مفهومی توقیت ظهور حضرت مهدی(ع) و کارکرد آن در تعیین مصداق1661907888510.22081/jm.2025.72958.1127FAخدامرادسلیمیاندانشیار، گروه مهدویتپژوهی، پژوهشکدۀ مهدویت و آیندهپژوهی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.Journal Article20250922This research aims to conduct a conceptual and systematic analysis of the time-setting (Tawqit) of the advent of Imam Mahdi (عج) and to examine its function in identifying the specific occurrence of the appearance, which is one of the key and challenging topics of Mahdism. The research method is descriptive–analytical, and the data have been collected and analyzed through a coherent compilation of reliable narrative sources, the viewpoints of the Innocent Imams (ع), and the opinions of prominent Shia scholars.<br /><br /><br /><br />The findings indicate that in response to the fundamental question of how, despite the abundance of hadiths that reject those who set times and condemn time-setting, some continue to predict the timing of the advent, the determination of the time of appearance—whether definitive or probabilistic—is mostly due to inappropriate interpretations of concepts and narrative terms. This issue not only conflicts with theological principles and hadith teachings but is also reproached within the jurisprudential domain.این پژوهش با هدف انجام تحلیل مفهومی و نظاممند توقیت ظهور حضرت مهدی(ع) و بررسی کارکرد آن در تعیین مصداق ظهور، یکی از مباحث کلیدی و چالشبرانگیز مهدویت، صورت گرفته است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی بوده و دادهها از طریق گردآوری منسجم منابع روایی معتبر، دیدگاههای معصومین(ع) و نظرات برجسته اندیشمندان شیعی استخراج و تحلیل شدهاند. یافتهها نشان میدهد که در پاسخ به این سؤال اساسی که با وجود انبوه احادیث تکذیب وقتگذاران و مذمت توقیت، چگونه برخی همچنان برای ظهور وقتگذاری کردهاند؟ تعیین زمان ظهور، چه قطعی و چه احتمالی، بیشتر ناشی از برداشتهای نامناسب از مفاهیم و اصطلاحات روایی است و این امر نه فقط با مبانی کلامی و آموزههای حدیثی تعارض دارد، بلکه در حوزه فقهی نیز مورد نکوهش واقع شده است. همچنین، مرور نمونههای تاریخی و احادیث مرتبط، نشانگر آثار منفی برداشتهای نادرست درباره توقیت بر باورها و رفتارهای فردی و اجتماعی مؤمنان است. نتایج پژوهش تأکید میکند که ارائه تبیینی علمی و ساختارمند از توقیت ظهور، ضمن روشن کردن ابعاد نظری و عملی موضوع، میتواند فهم عمیقتری از این آموزه در اندیشه شیعی فراهم نموده و راهکارهای کاربردی مقابله با پدیده وقتگذاری و مروجان آن را دربرداشته، که این امر به ارتقای سطح ادبیات علمی حوزه مهدویت کمک شایانی میکند.https://jm.isca.ac.ir/article_78885_32f23c6cf9aac58f0b8c0c78392cfe9d.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیجامعه مهدوی2717-31006شماره 1 (پیاپی 11)20250823Typology of False Claimants to Mahdism
in Contemporary Iranگونهشناسی مدعیان دروغین مهدویت در ایران معاصر1912217888610.22081/jm.2025.72502.1115FAمسلمکامیاباستادیار، گروه مهدویت پژوهی، پژوهشکدۀ مهدویت و آیندهپژوهی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.Journal Article20250729The phenomenon of false claimants to Mahdism, as a persistent challenge within Shia societies, has consistently required systematic and methodical investigation. Despite the considerable body of research conducted on this subject, many existing studies suffer from two fundamental weaknesses: first, a tendency toward mere descriptivism without offering deeper analysis; and second, an inability to raise new research questions or contribute to theoretical knowledge in this field. These shortcomings highlight the need to rethink the methodological foundations of such studies.<br />Within this context, developing a systematic typology of this phenomenon in the geographic and historical framework of contemporary Iran can serve as a crucial step toward understanding its multidimensional nature. Employing a descriptive–analytical approach, and using a library-based method that includes both published sources and unpublished documents, the present study seeks to propose a comprehensive model for categorizing these claimants. A brief survey of false claimants to Mahdism throughout Iran’s history is adopted as the point of departure to offer a clearer picture of the discussion. Existing studies indicate that false claimants may be classified into six types based on: the nature of the claim, the outcome of the claim, the geographical scope of the claim, the suitability of the target community, the degree of organizational structure, and the methods and techniques used for attracting followers. This multidimensional typology provides an analytical framework for a deeper understanding of the phenomenon and for proposing appropriate strategies to confront it, especially since examining each type can reveal meaningful correlations with the unique social, cultural, and political conditions of each historical period.پدیدۀ مدعیان دروغین مهدویت بهمثابۀ یکی از چالشهای مستمر در جوامع شیعی، همواره مستلزم بررسیهای نظاممند و روشمند بوده است. باوجود پژوهشهای پرشماری که در این زمینه صورت گرفته است، بسیاری از مطالعات موجود، از دو ضعف بنیادین رنج میبرند: نخست، گرایش به توصیفگرایی صرف بدون ارائۀ تحلیل، و دوم، ناتوانی در طرح مسائل پژوهشی نوین و تولید دانش نظری در این حوزه. این کاستیها لزوم بازاندیشی در روششناسی این مطالعات را آشکار میکند.<br />در این میان، گونهشناسی نظاممند این پدیده در چارچوب جغرافیایی و تاریخی ایران معاصر میتواند گامی اساسی در جهت فهم چندبعدی پدیدۀ مدعیان دروغین در دوران معاصر باشد. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی توصیفی - تحلیلی و با استفاده از روش کتابخانهای - شامل بررسی منابع منتشرشده و اسناد منتشرنشده - درصدد است تا الگویی جامع برای طبقهبندی این مدعیان ارائه دهد. بررسی اجمالی مدعیان دروغین مهدویت در طول تاریخ ایران آغازی است که این نوشتار برای ارائۀ تصویری روشن از بحث برمیگزیند. مطالعات موجود نشان میدهد که مدعیان دروغین را میتوان در شش گونه بر اساس نوع و ماهیت ادعا، سرانجام ادعا، دامنۀ جغرافیایی ادعا، تناسب جامعۀ هدف، میزان ساختارمندبودن تشکیلات، روشها و تکنیکهای جذب پیروان دستهبندی کرد. این طبقهبندی چندبعدی میتواند چارچوبی تحلیلی برای درک عمیقتر این پدیده و نیز ارائۀ راهکارهای مناسب برای مواجهه با آن فراهم آورد، بهویژه آنکه بررسی هریک از این گونهها میتواند رابطۀ معناداری با شرایط خاص اجتماعی، فرهنگی و سیاسی هر دورۀ تاریخی نشان دهد.https://jm.isca.ac.ir/article_78886_ab82bf7a6d5efd61d558715d8340f684.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیجامعه مهدوی2717-31006شماره 1 (پیاپی 11)20250823Conceptual and Functional Typology of Cyberspace in Preparing the Ground for Mahdismنسبتشناسی ماهوی و کارکردی فضای سایبر در بسترسازی مهدویت2222517888710.22081/jm.2025.72734.1121FAمحمد علیشکوهیانرادپژوهشگر ارشد، آزمایشگاه پژوهشی فضای سایبر، دانشگاه تهران، ایران (نویسنده مسئول).کاظمفولادی قلعهاستادیار، گروه مهندسی کامپیوتر دانشکده مهندسی دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، ایران.Journal Article20250829The advent of the Promised Savior, Imam Mahdi, is contingent upon the realization of certain factors known as the components that prepare the ground for Mahdism. All such components require explanation and propagation so that different nations may become familiar with the discourse of Mahdism and the lofty goal of the Promised Savior, allowing the aspiration for his advent to gradually take root in their hearts. Although these components remain constant across eras and historical periods, the requirements for realizing them depend on the conditions of the time. In the present age, which is deeply influenced by the expansion and intensification of cyberspace in the daily life of individuals, a new ecosystem has emerged—one shaped by information-based existence. Therefore, clarifying the opportunities and threats of cyberspace, both in its essential (ontological) dimension and its functional dimension, is necessary for preparing the ground for fulfilling the ideals of Mahdism. Accordingly, this study employs library research for data collection and a qualitative–descriptive approach for data analysis. In the functional dimension, the findings indicate that the current global cyber infrastructure—due to content-policy structures influenced by the opposing front—has shifted away from neutrality and, in practice, operates unilaterally against the discourse of Mahdism. For this reason, cyberspace should be used as an extension of in-person explanatory and missionary activities so that if content is censored or removed, the core efforts of promoting the discourse of Mahdism remain uninterrupted. In the essential (ontological) dimension, the analysis shows that contemporary cyberspace presents two opportunities and one threat for the process of preparing the ground for Mahdism. The opportunities include: (1) familiarizing humanity with information-based social and civilizational construction grounded in the induction of understanding, and (2) enabling acceptance of the possibility of establishing a unified global governance. The threat, however, is the numbing of human interpretive capacity and independent analytical ability in the cyber-immersed individual, making the task of explanation more challenging than in the pre-cyber era.ظهور منجی موعود، حضرت مهدی (عج)، مشروط به تحقق عواملی است که با عنوان مؤلفههای بسترساز مهدویت شناخته میشوند. همۀ مؤلفههای بسترساز مهدویت به تبیین و تبلیغ نیاز دارند تا دیگر ملتها با گفتمان مهدویت و هدف والای منجی موعود آشنا شوند و طلب ظهور بهتدریج در قلبشان تجلی یابد. از سوی دیگر، باوجودآنکه مؤلفههای ظهور در عصرها و دورههای مختلف تغییر نمیکند؛ اما لوازم تحقق آنها به شرایط زمانه وابسته است. عصر حاضر، متأثر از بسط و تعمیق فضای سایبر در زندگی فرد فرد انسانها، با زیستبوم نوینی آمیخته شده که زیست اطلاعاتمحور را رقم زده است؛ ازاینرو تبیین فرصتها و تهدیدهای فضای سایبر، هم در بعد ماهوی و هم بعد کارکردی، در راستای بسترسازی برای تحقق آرمانهای مهدویت، امری ضروری به نظر میرسد. به همین منظور، در پژوهش حاضر، برای جمعآوری اطلاعات از روش مطالعات کتابخانهای و با هدف تحلیل اطلاعات از روش پژوهش کیفی - توصیفی استفاده شده است. در بُعد کارکردی، چنین نتیجهگیری میشود که زیرساختهای فعلی فضای سایبر جهانی، بهواسطۀ سیاستگذاریهای محتوایی تحت نفوذ جبههٔ رقیب، از حالت خنثی و بیطرف خارج شده است و در عمل، بهصورت یکسویه در تقابل با گفتمان مهدویت قرار گرفته است. به همین دلیل استفاده از آن باید بهصورت امتدادبخشی به فعالیتهای تبیینی و تبلیغی میدانی و حضوری باشد تا در صورت حذف و سانسور محتوا، اصل فعالیتهای ترویج گفتمان مهدویت منقطع نشود. همچنین در بُعد ماهوی، تحلیلها نشان میدهد فضای سایبر فعلی، دربارۀ فرایند بسترسازی مهدویت، دو فرصت و یک تهدید را رقم زده است؛ بهگونهای که فرصتهای آن شامل «آشنایی بشر با جامعهسازی و تمدنسازی اطلاعاتمحور و مبتنی بر القای فهم» و «پذیرش امکان شکلگیری حاکمیت یکپارچهٔ جهانی» است و تهدید آن «تخدیر قوهٔ فهم و توان تحلیل مستقل انسان سایبریشده» است؛ بهطوری که امر تبیین دشوارتر از عصر پیش از سایبر شده است.https://jm.isca.ac.ir/article_78887_e6ce2b802af8b84be327ada03746e62e.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیجامعه مهدوی2717-31006شماره 1 (پیاپی 11)20250823The Theology of Cognition in the Islamic Revolution and Its Evolution Toward Mahdismالهیات شناخت در انقلاب اسلامی و سیر تکاملی آن تا مهدویت2522817888810.22081/jm.2025.72938.1126FAعلیمحمدی هوشیارپژوهشگر، گروه جریانشناسی مهدویت، پژوهشکدۀ مهدویت و آیندهپژوهی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران (نویسندۀ مسئول).رحیمکارگراستادیار، گروه آیندهپژوهی، پژوهشکدۀ مهدویت و آیندهپژوهی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.Journal Article20250921This article explains the transformation of the theology of cognition across two key stages: the Islamic Revolution and Mahdism. In the stage of the Islamic Revolution, <em>wilayi reason</em> functions as the axis of formal theology, where religious cognition is structured within the social system of <em>wilaya</em>, and its criterion of validity is divine expediency. In the stage of Mahdism, the Imam’s knowledge represents the complete manifestation of that same reason at the level of applied cognition— a level in which justice and the unity of cognition with the truth of <em>wilaya</em> serve as its criteria. Accordingly, the theology of cognition transitions from expediency-oriented <em>wilayi reason</em> in the Islamic Revolution to justice-oriented Imam’s knowledge in the era of Mahdism—an epistemic progression through which the structure of cognition rises from the level of social governance to the level of the realization of truth. The present study employs a descriptive-analytical method, and the required data were collected through a systematic review of library sources. The theoretical outcome of the research is the presentation of a conceptual model that explains the intrinsic connection between religious knowledge and Islamic civilization, as well as clarifies the internal evolutionary process of the epistemic system from the domain of <em>wilaya</em> to the realm of imamate.این مقاله به تبیین تحول الهیات شناخت در دو مرحلهٔ کلیدی انقلاب اسلامی و مهدویت میپردازد. در مرحلۀ انقلاب اسلامی، عقل ولایی بهمثابۀ محور الهیات فرمی عمل میکند، جایی که شناخت دینی در قالب سازمان اجتماعی ولایت سامان مییابد و ملاک اعتبار آن مصلحت الهی است. در مرحلۀ مهدویت، علم امام تجلی کامل همان عقل در مرتبۀ تطبیقی معرفت است؛ مرتبهای که معیار آن، عدالت و وحدت شناخت با حقیقت ولایت است. بر این اساس، الهیات شناخت از عقل ولاییِ مصلحتمحور در انقلاب اسلامی به علم امامِ عدالتمحور در مهدویت گذار میکند؛ گذاری معرفتی که در آن، ساختار شناخت از سطح تدبیر اجتماعی به سطح تحقق حقیقت ارتقا مییابد. روش تحقیق در پژوهش حاضر، توصیفی - تحلیلی است و دادهها از طریق گردآوری منسجم منابع کتابخانه ای انجام شده است. نتیجۀ نظری این پژوهش، ارائۀ الگویی مفهومی برای تبیین پیوند درونی میان معرفت دینی و تمدن اسلامی، و فهم فرایند تکامل درونی نظام شناخت از جایگاه ولایت تا ساحت امامت است.https://jm.isca.ac.ir/article_78888_ba5f2ecee4e3432061848c5e11e27708.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیجامعه مهدوی2717-31006شماره 1 (پیاپی 11)20250823The Relationship between Ethical Governance and Preparatory Governance: A Conceptual Framework
and an Operational Approachمناسبات حکمرانی اخلاقی و حکمرانی زمینهساز: چارچوبی مفهومی و رهیافتی عملیاتی2823107889010.22081/jm.2025.72699.1120FAحسنروشناستادیار، گروه اخلاق و تربیت، دانشکده فلسفه و اخلاق، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران (نویسنده مسئول).مهدیعلیزادهاستادیار، گروه اسلام و مطالعات معنویت، پژوهشکده اخلاق و معنویت، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.Journal Article20250825This article examines the deep relationship between the concepts of "ethical governance" and "preparatory governance for the reappearance of Imam Mahdi." The main research question is how a combined (ethical–preparatory) governance framework can accelerate the process of monotheistic education and strengthen Shia identity, and how the educated individuals, in turn, enable the realization and continuation of such governance. Using a documentary-analytical method and library-based data collection, the study found that moral character is a central component of Shia identity. The ideal governance in the Ahl al-Bayt culture is undoubtedly ethical governance based on monotheistic principles. This governance model is not only a fundamental prerequisite for preparatory governance for the reappearance but also its actualization represents the most important step in preparing the ground for the reappearance. Monotheistic ethics, centered on concepts such as justice, responsibility toward God and creation, enjoining good and forbidding wrong, piety, and combating corruption, provide the necessary theoretical and practical framework for all efforts toward preparation. Preparatory governance for the reappearance requires creating a just, ethical, aware, and responsible society, achievable only under governance characterized by monotheistic ethics.این مقاله به بررسی رابطۀ عمیق میان دو مفهوم «حکمرانی اخلاقی» و «حکمرانی زمینهسازِ ظهور» میپردازد. پرسش اصلی پژوهش این است که چگونه میتوان با طراحی یک چارچوب حکمرانی تلفیقی (اخلاقی - زمینهساز)، فرایند تربیت توحیدی و تقویت هویت شیعی را شتاب بخشید و چگونه این تربیت و هویتیافتهشدگان، به نوبۀ خود، تحقق و تداوم چنین حکمرانی را ممکن میکنند. با استفاده از روش اسنادی - تحلیلی و جمعآوری دادهها به شیوۀکتابخانهای، مشخص شد که منش اخلاقی از ارکان اصلی هویت تشیع است. حکمرانی مطلوب در فرهنگ اهلبیتی شیعیان بیتردید حکمرانی اخلاقی مبتنی بر اصول توحیدی است. این مدل حکمرانی نهتنها پیشنیاز اساسی برای تحقق حکمرانی زمینهساز ظهور است، بلکه عینیت و تحقق عینی این حکمرانی، خود، مهمترین گام در مسیر زمینهسازی برای ظهور به شمار میآید. اخلاق توحیدی با محوریت مفاهیمی چون عدالت، مسئولیتپذیری در برابر خدا و خلق، امر به معروف و نهی از منکر، تقوا و مبارزه با فساد، چارچوب نظری و عملی لازم برای هرگونه تلاش در جهت زمینهسازی را فراهم میکند. حکمرانی زمینهساز ظهور، مستلزم ایجاد جامعهای عادل، اخلاقمدار، آگاه و مسئول است که تنها در سایۀ حکمرانی متخلق به اخلاق توحیدی قابل دستیابی است.https://jm.isca.ac.ir/article_78890_7b96d1f67fa001f06395020939a5f188.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیجامعه مهدوی2717-31006شماره 1 (پیاپی 11)20250823Functions and Dysfunctions of the Network Governance Model in Relation to the Wilayat-Based Governance Modelکارکردها و کژکارکردهای الگوی حکمرانی شبکهای در نسبت با الگوی حکمرانی ولایی3113477888910.22081/jm.2025.72570.1117FAسیدمحمدحسینهاشمیاندانشیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده فرهنگ، علوم اجتماعی ورفتاری، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران.Journal Article20250807<br /><br /><br />Network governance is one of the modern governance models that, compared to traditional forms of governance, is more flexible and adaptable. However, it inherently has dysfunctions which, if not addressed now, may lead to irreparable damage in the coming years. This article provides a comparative study of the network governance model and the Wilayat-based governance model, analyzing the functions and dysfunctions of network governance within the framework of Wilayat-based governance. The research adopts a qualitative approach with a descriptive-analytical strategy, and data were collected through library-based methods. Relevant domestic and international sources in the fields of network governance, Wilayat-based governance, and macro-governance theories were examined. Using thematic analysis, key concepts were extracted and then analyzed comparatively to assess the functions and dysfunctions of network governance in relation to the Wilayat-based model. Findings indicate that, although network governance offers significant advantages compared to bureaucratic models, it also has potential dysfunctions which, if neglected, could pose fundamental challenges to the governance system of the Islamic Republic of Iran in the long term. Conversely, the Wilayat-based governance model does not exhibit the dysfunctions of network governance. Nevertheless, the findings suggest that the two models are not entirely opposed and that, with certain reforms, network governance could be effectively utilized within the framework of Wilayat-based governance. <br />حکمرانی شبکهای یکی از الگوهای نوین حکمرانی است که در مقایسه با اشکال سنتی حکمرانی، انعطافپذیرتر و سازگارتر است؛ اما در ذات خود دارای کژکارکردهایی است که اگر اکنون به آنها پرداخته نشود، در سالهای بعد آسیبهای جبرانناپذیر آن، قابل پیشگیری نخواهد بود. این مقاله به بررسی تطبیقی الگوی حکمرانی شبکهای و الگوی حکمرانی ولایی میپردازد و کارکردها و کژکارکردهای الگوی حکمرانی شبکهای را در چارچوب الگوی حکمرانی ولایی تحلیل میکند. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و راهبرد توصیفی - تحلیلی و با روش جمعآوری اطلاعات کتابخانهای انجام شده است. دادههای مورد نیاز از طریق بررسی منابع معتبر داخلی و خارجی در حوزههای حکمرانی شبکهای، حکمرانی ولایی و نظریههای کلان حکمرانی گردآوری شدهاند. با استفاده از <br />روش تحلیل مضمون، مفاهیم کلیدی استخراج، و سپس در چارچوبی تطبیقی به بررسی کارکردها و کژکارکردهای الگوی حکمرانی شبکهای در نسبت با الگوی ولایی پرداخته شده است. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که اگرچه حکمرانی شبکهای در مقایسه با مدلهای بوروکراتیک از مزایای قابل توجهی برخوردار است، اما دارای کژکارکردهای بالقوهای است که در صورت عدم توجه بهنگام، میتواند در بلندمدت چالشهای اساسی برای نظام حاکمیتی جمهوری اسلامی ایران ایجاد کند. در مقابل، الگوی حکمرانی ولایی فاقد کژکارکردهای حکمرانی شبکهای است. بااینحال، یافتههای تحقیق حاکی از آن است که این دو الگو در تقابل کامل با یکدیگر قرار ندارند و در صورت اعمال برخی اصلاحات، میتوان از الگوی حکمرانی شبکهای در چارچوب الگوی ولایی بهره برد.https://jm.isca.ac.ir/article_78889_4ca60cf73b0fe34cb57a84e510d97461.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیجامعه مهدوی2717-31006شماره 1 (پیاپی 11)20250823Presenting a Systemic Model for Empowering Agents as Facilitators of the Realization of the Awaiting Mahdavi Societyارائۀ الگوی سیستمی توانمندسازی کارگزاران زمینهساز تحقق جامعۀ منتظر مهدوی3483827899210.22081/jm.2025.73178.1129FAمصطفیدلارامیدانشجوی دکتری گروه مدیریت، دانشکدۀ علوم انسانی، واحد فیروزکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزکوه، ایران (نویسندۀ مسئول).علیمهدی زاده اشرفیاستادیار،گروه مدیریت، دانشکدۀ علوم انسانی، واحد فیروزکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزکوه، ایران.منصورهمرادی حقیقیاستادیار، گروه مدیریت، دانشکدۀ علوم انسانی، واحد فیروزکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزکوه، ایران.مهدیامیر میاندرقاستادیار، گروه مدیریت، دانشکدۀ علوم انسانی، واحد فیروزکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزکوه، ایران.Journal Article20251014The realization of a justice-oriented Mahdavi society requires agents who go beyond mere administrative duties and achieve a mission-driven self-awareness. The present study aims to bridge the gap between management literature and Mahdavi thought by presenting and validating a systemic and civilizational model for empowering human resources as facilitators of the Mahdi’s reappearance. This research, employing a developmental-applied approach and a positivist philosophy, was conducted in two phases. In the first phase, using a systematic meta-analysis of 20 selected studies, an initial conceptual framework was extracted. In the second phase, this model was empirically tested through a survey of the elite community, including 90 professors and researchers in the fields of Islamic management and Mahdavi studies, with a sample of 69 participants. The data were analyzed using Structural Equation Modeling (SEM) and SmartPLS 4 software.<br />The results indicated that the proposed model demonstrates high fit and validity. Analyses showed that the psychological dimension—which includes meaningfulness, competence, self-organization, self-efficacy, and influence—forms the core of the empowerment process and, compared to structural factors, plays a priority and driving role in the formation of civilization-building agents. This study, by linking management knowledge to the civilizational goal of expectation, presents the first empirical and systemic model for empowering agents, in which investment in human inner growth is considered a strategic prerequisite for realizing a global just governance.تحقق جامعۀ عدالتمحور مهدوی مستلزم وجود کارگزارانی است که از سطح وظایف اداری فراتر رفته و به خودآگاهی رسالتی دست یافته باشند. پژوهش حاضر با هدف رفع خلأ میان ادبیات مدیریت و اندیشۀ مهدویت، به ارائه و اعتبارسنجی یک الگوی سیستمی و تمدنی برای توانمندسازی منابع انسانی بهمثابۀ زمینهسازان ظهور میپردازد. این تحقیق با رویکرد توسعهای - کاربردی و فلسفۀ اثباتگرا، در دو مرحله اجرا شد. در مرحلۀ نخست، با استفاده از روش فراتحلیل نظاممند روی ۲۰ پژوهش منتخب، چارچوب مفهومی اولیه استخراج شد. در مرحلۀ دوم، این مدل از طریق یک پیمایش در جامعۀ نخبگانی (شامل ۹۰ نفر از استادان و پژوهشگران حوزۀ مدیریت اسلامی و مهدویت) و با نمونهای متشکل از ۶۹ نفر مورد آزمون تجربی قرار گرفت. دادهها با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) و نرمافزار اسمارت4 تحلیل شدند. نتایج نشان داد الگوی پیشنهادی از برازش و روایی بالایی برخوردار است. تحلیلها بیانگر آن است که بُعد روانشناختی (شامل معناداری، شایستگی، خودسامانی، خودکارآمدی و تأثیرگذاری)، هستۀ اصلی فرایند توانمندسازی را تشکیل میدهد و در مقایسه با عوامل ساختاری، اولویت و نقش پیشران را در تکوین کارگزار تمدنساز ایفا میکند. این پژوهش با پیونددادن دانش مدیریت به غایت تمدنی انتظار، نخستین الگوی تجربی و سیستمی توانمندسازی کارگزاران را ارائه میدهد که در آن، سرمایهگذاری بر رشد درونی انسان، مقدمهای راهبردی برای تحقق حکومت عدل جهانی به شمار میآید.https://jm.isca.ac.ir/article_78992_a85916d7f0089557928b7cbb0754270c.pdf