پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی جامعه مهدوی 2717-3100 6 شماره 1 (پیاپی 11) 2025 08 23 The Theology of Cognition in the Islamic Revolution and Its Evolution Toward Mahdism الهیات شناخت در انقلاب اسلامی و سیر تکاملی آن تا مهدویت 252 281 78888 10.22081/jm.2025.72938.1126 FA علی محمدی هوشیار پژوهشگر، گروه جریان‌شناسی مهدویت، پژوهشکدۀ مهدویت و آینده‌پژوهی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران (نویسندۀ مسئول). رحیم کارگر استادیار، گروه آینده‌پژوهی، پژوهشکدۀ مهدویت و آینده‌پژوهی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران. Journal Article 2025 09 21 This article explains the transformation of the theology of cognition across two key stages: the Islamic Revolution and Mahdism. In the stage of the Islamic Revolution, wilayi reason functions as the axis of formal theology, where religious cognition is structured within the social system of wilaya, and its criterion of validity is divine expediency. In the stage of Mahdism, the Imam’s knowledge represents the complete manifestation of that same reason at the level of applied cognition— a level in which justice and the unity of cognition with the truth of wilaya serve as its criteria. Accordingly, the theology of cognition transitions from expediency-oriented wilayi reason in the Islamic Revolution to justice-oriented Imam’s knowledge in the era of Mahdism—an epistemic progression through which the structure of cognition rises from the level of social governance to the level of the realization of truth. The present study employs a descriptive-analytical method, and the required data were collected through a systematic review of library sources. The theoretical outcome of the research is the presentation of a conceptual model that explains the intrinsic connection between religious knowledge and Islamic civilization, as well as clarifies the internal evolutionary process of the epistemic system from the domain of wilaya to the realm of imamate. این مقاله به تبیین تحول الهیات شناخت در دو مرحلهٔ کلیدی انقلاب اسلامی و مهدویت می‌پردازد. در مرحلۀ انقلاب اسلامی، عقل ولایی به‌مثابۀ محور الهیات فرمی عمل می‌کند، جایی که شناخت دینی در قالب سازمان اجتماعی ولایت سامان می‌یابد و ملاک اعتبار آن مصلحت الهی است. در مرحلۀ مهدویت، علم امام تجلی کامل همان عقل در مرتبۀ تطبیقی معرفت است؛ مرتبه‌ای که معیار آن، عدالت و وحدت شناخت با حقیقت ولایت است. بر این اساس، الهیات شناخت از عقل ولاییِ مصلحت‌محور در انقلاب اسلامی به علم امامِ عدالت‌محور در مهدویت گذار می‌کند؛ گذاری معرفتی که در آن، ساختار شناخت از سطح تدبیر اجتماعی به سطح تحقق حقیقت ارتقا می‌یابد. روش تحقیق در پژوهش حاضر، توصیفی - تحلیلی است و داده‌ها از طریق گردآوری منسجم منابع کتابخانه ای انجام شده است. نتیجۀ نظری این پژوهش، ارائۀ الگویی مفهومی برای تبیین پیوند درونی میان معرفت دینی و تمدن اسلامی، و فهم فرایند تکامل درونی نظام شناخت از جایگاه ولایت تا ساحت امامت است.

https://jm.isca.ac.ir/article_78888_ba5f2ecee4e3432061848c5e11e27708.pdf