پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی جامعه مهدوی 2717-3100 6 شماره 1 (پیاپی 11) 2025 08 23 Functions of Mahdism and Spiritualism: A Comparative Approach کارکردهای مهدویت‌گرایی و معنویت‌گرایی با رویکرد تطبیقی 104 129 78883 10.22081/jm.2025.72259.1110 FA حسین الهی نژاد استاد،گروه پژوهشی آینده‌پژوهی دین و دینداری، پژوهشکده مهدویت و آینده پژوهی، پژوهشگاه علوم و ‏فرهنگ اسلامی، قم، ایران. ‏ Journal Article 2025 07 27 This article discusses Mahdism from a Shia perspective and Spiritualism under labels such as new mysticism, pseudo-mysticism, emerging religious movements, false mysticism, using a comparative approach. Since comparative studies often focus on similarities and differences, the functional analysis of Mahdism and Spiritualism reveals both points of convergence and divergence. Functional similarities include addressing people’s inner and spiritual tendencies and providing guidance and refuge in psychological and spiritual challenges. Functional differences, however, emerge in areas such as humanism versus God-centeredness, secularism versus religiosity, anti-superstition versus superstition, rationalism versus irrationalism, and others. Given the unchecked growth of Spiritualism in the contemporary era and the overwhelming influence of atheistic and secular ideologies (rooted in liberalism and humanism) imposing themselves under the guise of Spiritualism in Eastern and Islamic countries, the need for research in this field becomes evident. By acknowledging the fundamental divergences and distinctions, as well as the Islamic roots and foundations of Spiritualism, this article not only identifies various strands of Spiritualism but also compares and contrasts them with Mahdism studies. Data were collected through library and documentary research and analyzed using descriptive, comparative, and analytical methods to clarify the points of convergence and divergence between Mahdism studies and Spiritualism. در این مقاله، مهدویت‌گرایی با رویکردی شیعی، و معنویت‌گرایی با عنوا‌ن‌هایی مانند عرفان‌های نوظهور، عرفان‌های بدلی، جنبش‌های نوپدید دینی، عرفان‌های کاذب، با رویکردی تطبیقی مورد بحث و گفت‌وگو قرار می‌گیرد. ازآنجاکه در رویکرد تطبیقی همیشه از اشتراکات و افتراقات بحث می‌شود، مهدویت‌پژوهی و معنویت‌گرایی در نگرش کارکردی دارای اشتراکات و افتراقاتی هستند. اشتراک‌های کارکردی نظیر پاسخگویی به گرایشات باطنی و درونی مردم، مرجعیت و ملجئیت در مشکلات روحی و روانی مردم؛ اما افتراقات کارکردی میان مهدویت و معنویت‌گرایی در تفاوت‌های اومانیستی و خدامحوری، سکولاریستی و دین‌محوری، خرافه‌ستیزی و خرافه‌گرایی، عقل‌گرایی و عقل‌ستیزی، و ... نمایان می‌شود. با توجه به رشد بی‌رویۀ معنویت‌گرایی در دوران معاصر، و هجوم بیش از حد نگرش‌های الحادی و فرهنگ‌های سکولار (با مبانی لیبرالیسمی و اومانیسمی) که خود را با تابلوی معنویت‌گرایی به کشورهای شرقی و اسلامی تحمیل می‌کنند، ضرورت تحقیق در این حوزه آشکار می‌شود. با اذعان به تعارض‌ها و تمایزهای اصولی، خاستگاهی و مبنایی معنویت‌گرایی با اسلام و تعالیم اسلامی، این نوشتار افزون بر شناسایی نحله‌های گوناگون معنویت‌گرایی، به مقایسه‌ و تطبیق آن با مهدویت‌پژوهی می‌پردازد. بر این اساس، داده‌ها به شیوۀ کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری، و سپس با روش‌های توصیفی، تطبیقی و تحلیلی پردازش شده‌اند تا وجوه اشتراکی و افتراقی میان دو مقولۀ مهدویت‌پژوهی و معنویت‌گرایی روشن شود. https://jm.isca.ac.ir/article_78883_c0608c9c661a0524d4d9eb7c18406dd3.pdf